YENİ ORTAÇAĞ

ÖNSÖZ

İçinde bulunduğumuz dönemin geçmiş ortaçağ ile çok belirgin benzerlikleri var. Bu nedenledir ki yeni bir ortaçağa ayak bastığımızı söylemek, bir hayli gerçekçi görünüyor. Geçmiş ortaçağ, MS 5. yüzyılda Batı Roma İmparatorluğu'nun çöküşü ile başlayan ve MS ¹5. yüzyılın ortalarında Doğu Roma İmparatorluğu'nun (Bizans'ın) çöküşüne kadar uzanan bir zaman diliminde yer almıştı. Yeni ortaçağ ise Sovyetler'in çöküş sürecine girdiği 90'lı yılların başında ve 1991'de ilk Körfez saldırısının hemen ardından Washington'un “yeni dünya düzeni” söylemlerini dünyanın gündemine oturtmasıyla birlikte başlamıştır denilebilir.

Irak istilasından hemen önceki bir tarihte yeni bir “Haçlı Seferi”nden ilk defa söz etmiş olan kişi, ABD Başkanı Bush olmuştur. Günümüzde küresel imparatorluğun tepesinde yer alan bir isim olarak Bush'un, geçmişin Haçlı Seferi'ni, kendisi açısından esin kaynağı oluşturan tarihsel bir unsur niteliğiyle bugünün gündemine taşıması, bir bakıma anlaşılması kolay olmayan bir durumdur.

“Batı'da çok az insan Haçlı Seferleri'ni incelemek zahmetine katlanmıştır. Beyaz Saray'ın günümüzdeki sakinleri dahil pek çok kişi için Haçlı Seferleri, görmüş oldukları filmlerden bulanık bir biçimde anımsadıkları bazı şeylerden ibarettir. Haçlı Seferleri bu filmlerde, Hıristiyan şövalyeliğinin üstün örnekleri olarak göz kamaştırıcı ve romantik bir havada temsil edilirler”.

Bakışlarımızı günümüzün ortaçağına çevirdiğimizde gördüğümüz manzara bundan çok mu farklıdır?

Yalnızca Irak işgalinde öldürülen insan sayısı iki milyonu aşmış bulunuyor. Öldürülenlerin önemli bir bölümünü kadınlar ve çocuklar oluşturmaktadır. Yeni ortaçağa özgü çağdaş Haçlı Seferleri, Irak'ın işgaliyle başlamadığı gibi, bu işgalle sona erecek gibi de görünmemektedir. Öte yandan, Yeni ortaçağda hüküm süren vahşet, yalnızca askeri operasyonlarla bağlantılı olarak ortaya çıkmamaktadır. Küresel egemenlerin dayatmalarının sonucu olarak yeryüzünü kasıp kavurmakta olan sosyal adaletsizlik ve yoksulluk, başlı başına bir zulüm ve ıstırap kaynağı olarak insanlığın kaderi üzerine çökmüş bulunuyor.

Yeni ortaçağda hafızalar adeta silinmiş; İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde Uluslar arası düzeyde kabul görmüş gibi görünen “yoksulluğa karşı savaş” ilkesi unutulmuş; onun yerine “yoksullara karşı savaş” ilkesi egemen olmuştur.

Bu durumda varılan sonuç, kendiliğinden belirginleşmiş bulunuyor: “Ahlaki açıdan ortaçağdaki barbarlık ile çağımızdaki arasında fazla bir fark kalmamış bulunuyor. Başlıca farklılık, çağdaş orduların tahrip gücünün ortaçağdakilere oranla sonsuz kere daha büyük olmasıdır”

Alpaslan Işıklı -Ankara, 13 Ocak 2009

“YENİ DÜNYA'NIN KEŞFİ”NDEN “YENİ DÜNYA DÜZENİ”NE

1992 yılında, insanlık tarihinin en önemli olaylarından birinin beş yüzüncü yıldönümü yaşandı. Gerçekten de Avrupalıların Amerika'ya ayak basmalarının, nereden bakılırsa bakılsın, çok önemli bir olay oluşturduğunu görmemek olanaksızdır.

Bir yanda, Adam Smith, 1776'da ulusların Zenginliği isimli ünlü yapıtında, insanlık tarihinin kaydettiği en önemli iki olay olarak nitelendirdiği Amerika'nın keşfinin ve Ümit Burnu'nun aşılmasının sonuçlarını şöyle değerlendirir: “Bunların doğurduğu sonuçlar, her zaman büyük olmuştur; ancak, bu keşiflerin gerçekleştirilmesini izleyen iki veya üç yüzyıllık kısa dönemde, bu sonuçların tüm kapsamını görmek olanaksızdır. Bu büyük olayların ardından insanlık için hangi yararların veya hangi mutsuzlukların doğduğunu insan aklı önceden kestiremez. Dünyanın en uzak parçalarını, bir ölçüde birleştirerek, bunların birbirlerinin gereksinimlerini yanıtlamalarına, birbirlerinin mutluluklarını artırmalarına, birbirlerinin sanayilerini teşvik etmelerine imkan hazırlamakla, bu olayların sonuçları genel eğilimleri itibarıyla yararlı olmuştur”.

Batı merkezli dünyanın biçimlenmesi doğrultusundaki dönüşümü, Amerikalı bir akademisyen şöyle anlatıyor:

“1492'ye gelinceye kadar esaretin rengi yoktu. Fakat, Granada'nın düşüşünden sonra ve Reconquista'nın (İspanya'nın Hıristiyanlar tarafından yeniden fethi) tamamlanmasıyla “Katoliklik = uygarlık” biçimindeki yanlış eşitlik, İspanyol kilisesinin ve devletinin yöneticileri ve görevlileri tarafından giderek artan bir tonda haykırılmaya başlandı. Irkçı dar kafalılığın yeni ve etkin bir biçimi ve dinsel bağnazlık; eski Endülüs geleneğinin, Hıristiyanlara, Yahudilere ve geniş Endülüs İmparatorluğu'na özgü ırklar, renkler ve inançlar mozaiğine karşı gösterdiği iyilikseverliğin ve hoşgörünün yerini almaya başladı”.

“Yeni Dünya Düzeni”de aynı ilkel bilinç temeline dayanmıyor mu? “Yeni Dünya Düzeni”nde de yönetme ve hükmetme hakkı, güçlüye, hırslı ve açgözlü olana ait değil midir?

“Yeni Dünya Düzeni”nde, dünya globalleşiyor, küreselleşiyor. Ancak küreselleşme, mevcut koşullarda demokratikleşmeden uzaklaşma sürecini de beraberinde getiriyor.

KRİZ VE LİBERAL DOGMALAR

Kriz, günümüzde gündemden eksilmiyor ve kolay kolay eksileceği de yok.

Batı'da bir söz var: “Zengin zayıflayınca, yoksul ölürmüş”. Üçüncü Dünya'nın durumu daha da korkunç. Her geçen gün, 1929-30 krizini anımsayanları haklı çıkaran başka bazı alanlardaki olumsuzluklar ortaya çıkmakta. O günlerde olduğu gibi bugün de ırkçılık, “İslami terör” gibi günümüze özgü bir icattan yararlanılmak suretiyle hortlatılmaktadır.

Sonucun bu olacağı bir bakıma işin başından belliydi. 19. yüzyıl vahşi kapitalizminin (usturuplu adıyla liberalizmin) diriltilmesi (yani neoliberalizmin hayata geçirilmesi) yolundaki küresel dayatmaların ülkemizdeki tırmanışının başladığı 24 Ocak 1980'i izleyen bir tarihte Ecevit, CHP bünyesinde “monetarizm ve Latin Amerika Modeli” konulu bir sunuş yapmam için öneride bulunmuştu. O tarihlerde, aynı şeyi ifade etmek üzere, neoliberalizmden daha çok bu tür deyimler kullanılmaktaydı.

Söz konusu sunuşta varılan temel yargı, neoliberalizmin dünyayı götüreceği sonucun liberalizmin dünyayı sürüklediği sonuçtan farklı olması için görünen hiçbir nedenin bulunmadığı noktasında düğümlenmişti.

Liberaller, “serbest” rekabetin tekelleşmeyi önleyeceğini savunurlar. Oysa tekelleşmenin nedeni rekabettir. Ekonomik yaşamda rekabet kesintisizdir. Belli bir zaman diliminde kazanılan avantajlar, daha sonraki aşamalarda bu konudaki üstünlüğün sürdürülmesinde ve büyütülmesinde temel oluşturur. Böylece giderek daralan bir kesim ekonomik gücü elinde toplar; giderek genişleyen bir kesim mülksüzleşir, yoksullaşır. Bu sürecin sonunun nereye varacağı ortadadır. 358 adet dolar milyarderinin servetlerinin toplamı, yeryüzü nüfusunun en yoksul % 45'inin yıllık gelirlerinin toplamına ulaşmıştır.

Oysa piyasada her yurttaşın tercihi eşit ağırlık taşımaz. Önemli olan, bir malın veya hizmetin talepçisi olanların sayısı değil, sahip oldukları satın alma gücünün büyüklüğüdür. Satın alma gücüne sahip olanlar azınlıkta da olsa, onların talep ettikleri mal ve hizmetler üretilir; satın alma gücüne sahip olmayan bir çoğunluğun gereksinim duydukları mal ve hizmetler, insan ve toplum açısından ne kadar önemli ve yararlı olursa olsun üretilemez.

Bu konudaki çarpıklık, günümüzde daha da derinleşmiştir. Her türlü kamusal denetimden kurtulma gücüne geniş ölçüde erişmiş olan tekelci sermaye, yatırım yapmadan, üretmeden, istihdam yaratmadan kar elde edebilme lüksüne kavuşmuştur. Keynes'in 30'lu yıllarda işaret ettiği “kumarhane kapitalizmi” koşulları, dünyanın üzerine bütün ağırlığıyla çökmüştür. Her arzın kendi talebini yarattığına dair liberal dogma, kumarhane kapitalizmi evresinde tümüyle çürümüştür.

Unutmayalım ki Batı dünyası bu düzenini, uzun yıllar boyunca esas olarak yoğun bir sömürü ve özellikle yeni keşfedilmiş topraklar üzerinde gerçekleştirdiği soykırım boyutuna varan acımasız bir zulüm sayesinde ayakta tutabilmiştir.

Liberalizmin yararlandığı faktörler bununla da kalmamıştır. Bir yandan Hıristiyan püritanizminin esinlediği ve bize de “Tanrı zenginleri sever” biçiminde aktarılmış olan anlayış; diğer yandan Darwin'in doğal ayıklanma kuramının liberal felsefeye destek olacak yönde istismarı, devletin düzenleyici ve ezilenleri koruyucu bir sorumluluk üstlenmesinin, hem ilahi takdire hem de doğa kanunlarına aykırı görülmesine gerekçe yapılabilmiştir.

KEYNEŞÇİLİK DİRİLTİLEBİLİR Mİ?

Keynesçiliğin Altın Çağı

Keynesçilik, İkinci Dünya Savaşı sonrasından 70'li yıllara kadar süregelen dönemde başlıca Batı ülkelerinde uygulanan iktisat politikalarının ve bu politikalar doğrultusundaki toplumsal evrimin temelini oluşturmuştur.

Keynesçiliğin özü, piyasa ekonomisinin kendiliğinden ve denetimsiz işleyişinin kaçınılmaz olarak bir ekonomik çöküşle son bulduğu gözleminden kaynaklanır. Sermaye giderek az sayıda elde toplanırken, giderek genişleyen bir çoğunluğun satın alma gücünden yoksun kalması doğrultusundaki rekabete dayalı işleyişin, toplam talebin daralması sonucunu doğurması kaçınılmazdır. Toplam talebin daralması ise yatırımların duraksaması veya çökmesi ve böylece bir ekonomik bunalım döneminin başlaması demektir.

Bu gözlemden hareket eden Keynesçilik, esas olarak çözümü, ulusal gelirin kitlelere satın alma gücü kazandıracak yönde yeniden dağılımını mümkün kılabilecek mekanizmalara işlerlik kazandırılmasında ve talebe bağlı olmayan yatırımlar yapma özelliğine sahip bulunan kamusal alanın genişletilmesinde görmüştür. Sonuç olarak, devlet işletmeciliğine ağırlıklı bir yer tanıyan ve daha adil bir vergi sistemine, yaygın ve etkin bir sosyal güvenlik organizasyonuna ortam sağlayan sosyal devlet uygulamaları hayata geçirilebilmiştir.

Keynesçi politikalar, 70'li yıllardan itibaren yeni bir bunalım dönemine girilmesini acaba niçin önleyememişler, yetersiz kalmışlardır?

Bu sorulara yanıt olarak, petrol fiyatlarında artışa neden olan OPEC olgusunu gösterenler veya sanayileşmiş ülke işçilerinin tembelleştiklerini, uyuşturucu vs. bunalımına yakalandıklarını ileri sürenler olmuştur. Ancak petrol fiyatlarındaki artış durmuş, hatta gerileme başlamış olmasına rağmen, bunalım Japonya'yı da içine alacak biçimde genişleyerek sürmüştür. Öte yandan, dikkatle bakılınca görülmektedir ki işçilerin bireysel bunalımları, ekonomik bunalımın nedeni değil, sonuçlarından biridir.

Anlaşılması giderek kolaylaşmakta olan gerçek neden, doğrudan doğruya Keynesçiliğe dayalı ekonomik çözümlerin bünyesinde mevcut olan zaaf ve yetersizliktir.

Çağ Atlama

70'li yıllarda patlak veren ekonomik bunalımın mevcut ekonomik politika araçlarıyla üstesinden gelinememesi, insanlığı, geçmiş çözüm yollarına sığınmaya iten sonuçlar doğurmuştur.

Sanayileşmiş ülkelerde sosyal devlet ile demokrasi arasındaki konsensüs çökmüş; sosyal demokrat partilerin yıllardır süregelen iktidarlarının yerini sermaye yanlısı liberal veya merkez-sağ iktidarlar almıştır.

Çağ atlama sürecinin değişmez bir unsuru olarak, her yerde bulunmuş olan suçlu aynıdır: Devlet ve sendikalar. Bu nedenledir ki devletin küçültülmesi safsatalarıyla sendikalara karşı yoğunlaştırılan saldırıların birlikte sürdürüldüğünü görmekteyiz.

Bunun çok yakından bildiğimiz örneği, 24 Ocak ile başlayan sözde reform uygulamalarının doğurduğu sonuçlardır. 1980'den bu yana dış borç yükü daha da büyümüş; gelir dağılımı büsbütün bozulmuş; yoksulluk artmış; gerilemenin tartışılmaz kanıtları olarak, bir zamanlar kesin olarak ortadan kaldırdığı sanılan tüberküloz, uyuz gibi hastalıklar yeniden hortlamıştır. Üstelik bütün bunlar, demokratik ve sendikal hakların 12 Eylül ile birlikte yoğun bir tahribata uğratılması pahasına gerçekleştirilmiştir.

Ölüyü Diriltmek

Keynesçiliğin başarısızlığa uğraması, geçmiş yüzyılın liberalizminin neoliberalizm adı altında diriltilmesi çabalarına yol açtı. Ancak neoliberalizmin kaçınılmaz yenilgisinin gelmesi de çok sürmedi. Bu durum, Keynesçiliğin dirilişine tanık olacağımıza dair tahminleri kamçılıyor.

Küreselleşen dünya, demokratikleşmemekte; tersine demokrasiden uzaklaşmaktadır.

Çağımızın temel sorunu, yeryüzü ölçeğinde, zenginle yoksul arasındaki uçurumu ortadan kaldırmak, Kuzey-Güney çelişkisine çözüm getirmektir. Keynesçilik, bu boyutlara yabancıdır. Bir bakıma, gerekli olan Keynesçiliğe Uluslar arası boyut kazandırmaktır da denilebilir.

Böylece yeni bir Uluslar arası ekonomik düzen kurulmuş olacaktır. “Yeni Uluslar arası ekonomik düzen” eski bir özlemdir. Ne var ki şimdilik, onun karikatürü niteliğiyle “Yeni Dünya Düzeni” gündemdedir. Bunun da “yeni dünya düzensizliği”nden başka bir şey olmadığı, her geçen gün biraz daha iyi anlaşılmaktadır.

SOSYAL DEVLET VE KÜRESELLEŞME

Çağımızın özelliklerini ortaya koyan çok çeşitli nitelendirmeler ve çok değişik tanımlar yapılıyor. Bilgi çağı, iletişim çağı.... vb. Deniliyor. Çağımız aynı zamanda bir pazarlama çağıdır. Giderek her şey pazarlanıyor. Sadece mallar, metalar değil; aynı zamanda düşünceler, stratejiler, politikalar da pazarlanıyor. Ve en sade, en iptidai pazarlamacı bile bilir ki, bir malı pazarlamak için ona çok iyi bir isim bulmak gerekir. Bu açıdan bakıldığında “küreselleşme” çok isabetle seçilmiş bir deyimdir.

Dünyaya hangi pencereden bakıyorsak bakalım, belli anlamda küreselleşmiş bir dünyayı reddetmememiz gerekir. Mesela büyük inanç sistemlerinden başlayalım. İslamiyet, acaba küreselleşmeci midir? Evet, İslamiyet küreselleşmecidir. Neden derseniz, bu dinin kurucusu Hz. Muhammet, millet farkı, ırk farkı, renk farkı gözetmeksizin insanlığı ümmet adı altında, bütün olarak kapsayan bir dünyanın öncüsü olmak iddiasıyla ortaya çıkmıştır. Hz. İsa da kendi açısından küreselleşmecidir. Hz. Musa da, Buda da,Konfüçyüs de...

Marksizm de belli bir anlamda küreselleşmecidir. Karl Marx, “Dünya işçileri birleşiniz” demiştir. Demek ki Marx da dünya ölçeğinde, dolayısıyla küresel bir modelin, bir kuramın yapıcısıdır.

Marksizmin tam karşıtı olmasına rağmen Hitler de küreselleşmeciydi. Almanları üstün ırk, kendisini de bu üstün ırkın lideri olarak kabul etmek esası üzerinde temellenmek kaydıyla, o da tek bir dünya devleti özlemiyle yola çıkmıştı. Bu yüzden, faşizm ya da Nazizm için de küreselleşmecidir diyebiliriz.

Bu açıdan Mustafa Kemal Atatürk'ü değerlendirelim. Bana kalırsa hiç şüphe yok ki, en gerçek küreselleşmeci Atatürk'tür. Çünkü Atatürk, hiçbir zaman Türklerin kurtuluşu demekle yetinmemiştir. Israrla yinelediği vurgulama “mazlum milletlerin kurtuluşu” olmuştur. Yani, onun bakış açısı ve öncülük ettiği dava da küreseldir.

İsmet Paşa'nın, Atatürk'ü çok iyi anlatan bir tümcesi vardır. İsmet Paşa, “İnsanlık idealinin eşsiz ve mümtaz siması, eşsiz kahraman Atatürk, vatan sana minnettardır” derken, onun bu küreselleşmeci yanını çok özlü bir biçimde vurgulamıştır. “İnsanlık ideali” kavramı, küreselleşmeci olmanın en olumlu yanlarını içerir. Nutuk'ta bir dünya devletleri federasyonundan bahseder. “Dünya devletleri federasyonunu hayal etmek ne kadar güzel bir şey” der. Yani, bakışları devletleri aşan bir ufka uzanıyor, dolayısıyla o da küreselleşmecidir.

Bir anekdot…Temel ve Fadime, Karadeniz'de ayrı ayrı köylerde oldukları için birbirlerine seslerini duyurmakta güçlük çekiyorlarmış. Bazen bağırmak bile yetmiyormuş, Temel Fadime'yi görmek istediği zaman silahını çıkarıp, bir el ateş ediyormuş. Silah sesini duyan Fadime mesajı alınca, fındıklıkta buluşuyorlarmış, günler böyle tatlı tatlı geçiyormuş.

Günler böyle geçerken İdris askerden gelmiş. Temel'in biraz hüzünlü olduğunu fark etmiş. “Hayrola Temel. Yoksa Fadime'yle aranızda kötü bir şey mi oldu?” diye sormuş. Temel de mahzun mahzun cevap vermiş: “Bildiğin gibi değil. Fadime'yle çok iyi anlaşıyorduk. Birbirimizi görmek istediğimiz zaman ben bir el ateş ediyordum, fındıklıkta buluşuyorduk, gürler öyle tatlı tatlı geçiyordu. Gel gör ki av mevsimi geldi, Fadime kötü yola düştü” demiş.

Ama dünya küreselleşti diyenlere aldanan yoksul ülkelerin insanları, karınlarını doyurabilecekleri bir ülkeye sokulmaya çalıştıkları vakit; kimse küreselleşme dinlemez, kadın demeden çocuk demeden hepsi geri gönderilir. Demek ki küreselleşme, çarpık bir küreselleşmedir. Yani sınırlar, belli bir yönde geçiş için açıktır; ama emeğin serbest dolaşımı söz konusu olduğunda açık değildir.

Berlin Duvarı yıkılmıştır, ama Berlin Duvarı'ndan daha muhkem duvarlar, zenginler kulübünün etrafını sarmış durumdadır. Almanya, bir taraftan kendisine fazlalık teşkil etmeye başlayan Türk işçilerini göndermeye çalışıyor, diğer taraftan elektrik mühendisi, elektronik mühendisi vs. arayışı uğruna sınırlarını zaman zaman açabiliyor. Demek ki işsizler için kapılar kapalı, belli bazı niteliklere sahip olanlar için kapılar açık. Böylece, küreselleşmenin birinci özelliğini belirlemiş oluyoruz.

İkinci bir husus ise; “Küreselleşeceğiz ama bizi kim yönetecek?” sorusunda düğümlenmektedir. Buna verilen yanıtı biliyorsunuz: Artık ulus devletin zamanı geçmiştir, ulus devlet demodedir. Peki, onun yerine ne getiriyorsunuz? Onun yerine kuracağınız dünyada bizi kim yönetecek?

Denildi ki artık yöneten-yönetilen gibi çağ dışı kavramlarla dünyayı anlamaya çalışmak boşunadır, karşılıklı bağımlılık devri başlamıştır. Dolayısıyla herhangi bir iktidara bağımlılık söz konusu değildir. Önemli olan, Uluslar arası pazarın kanunlarına teslim olmaktır. Uluslar arası pazar, serbest rekabet kurallarına göre işleyen bir pazardır. Siz ekonominizi bu pazara monte ettiğiniz sürece Uluslar arası pazar, sizin ülkenizi en uygun biçimde yönetmenin kurallarını, sonuçlarını ortaya çıkaracaktır demişlerdir.

Oysa artık çok iyi bilinen bir gerçek şudur ki serbest rekabet yeryüzünde hiçbir zaman olmamıştır. Serbest rekabet, sadece bazı ders kitaplarında vardır, gerçek dünyada yoktur.

İktisadi yaşamın temel belirleyicisi dün olduğu gibi bugün de sermayedir, paradır. Dolayısıyla serbest rekabet piyasası denilen piyasa, gerçekte, tekellerin egemen olduğu bir piyasadır.

“Nasıl bir küreselleşme” sorusunun akla getirmesi gereken bir diğer soru “Nasıl bir iktidar?” sorusudur. Günümüz küreselleşmesinin de, açıkça söz edilmemesine rağmen, aslında bir iktidarı vardır ve bu iktidar “Egemenlik kayıtsız şartsız Uluslar arası sermayenindir” biçiminde somutlaşan bir iktidardır.

Böyle bir imparatorluk kurulurken önemli olan nokta, ulus devletin silinmesi veya tarihe gömülmesidir. Ama daha da önemli olan nokta, demokrasinin rafa kaldırılmasıdır. Çünkü bu yeni iktidar, demokratik değildir. Söz gelimi Türkiye'de tarımda desteğin kalkması isteniyor. Bu konularda Türk çiftçisine danışılmıyor, Amerikan çiftçisine de danışılmıyor, referandum da yapılmıyor; demek ki alınan bu kararlar, uluslar üstü iktidarın sihirli (!) formüllere dayanarak vardığı bir sonuçtur. IMF, AB gibi uluslar üstü iktidar odaklarının dayatmalarıyla bu politikalar biçimleniyor. Bu da demokratik yöntemlerle varılmış bir sonuç değildir.

“Nasıl bir küreselleşme?” sorusunun üçüncü adımı olarak “Nasıl bir ideolojik temelde küreselleşeceğiz?” sorusu gündeme gelmelidir. Nasıl bir ideolojik temelde küreselleşiyor sorusu sorulduğu vakit, verilen yanıt, bir önceki soruya verilen yanıta benziyor. Artık ideolojilerin sonu geldi demektedirler. Yani Kemalizm'in sonu geldi, sosyalizmin, sosyal devletin sonu geldi deniyor.

Gerçekte, ideolojilerin sonu geldi denilmesine rağmen, günümüzde adıyla sanıyla bir ideoloji hayata geçirilmiştir, geçirilmektedir. Bu ideolojinin kibar adı neoliberalizm yani yeni liberalizmdir. Neoliberalizm, yeni özgürlükçülük demektir. Aslında bu sözcük de çok ustaca seçilmiş bir propaganda deyimidir. Çünkü yeni özgürlükçülük, hoş çağrışımlar yaptırır.

Liberalizm, iki önemli felsefi dayanaktan yararlanmıştır. Birincisi son zamanların tartışma konusu olan Darvinizmdir. Liberalizm, Darvinizmin bazı bulgularını, vardığı bazı sonuçları, kendisine dayanak yapmıştır. Darwin, vahşi doğadaki canlılar arasında güçlülerin ve sağlıklıların yaşaması, güçsüzlerin ve sağlıksızların tasfiye olması yönünde bir kanunun egemen olduğu sonucuna varmıştır. Darwin'in vahşi doğa ile ilgili görüşlerini, insan toplumlarıyla ilgili olarak kendi görüşlerine dayanak yapmışlardır.

Liberallerin ikinci dayanakları dinseldir. Hangi din? Elbette ki burada söz konusu olan Hıristiyanlık dinidir ve özellikle de onun İngiltere'de yaygın olan biçimini ifade eden püritanizmdir. Püritanizmin, liberalizm açısından önem taşıyan tespiti şudur: Zenginlik, Tanrı'nın işlediği sevaplardan dolayı bazı kullarına verdiği bir ödüldür, yoksulluk da işlediği günahlardan dolayı bazı kullarına verdiği cezadır.

Liberalizm, insanlığın Rönesans'tan bu yana peşinde koştuğu bilimsel ve teknolojik devrimi en büyük boyutlarıyla gerçekleştirmiştir.

Liberalizmin önerilerine karşı “Bu, tavukla tilkiye aynı kümeste özgürce yaşayın demeye benzeyen bir özgürlük anlayışıdır” diyerek seslerini yükseltenler elbette ki olmuştur. Ama bu söylenenler, biraz evvel söylediğim faktörlerin ağırlığı karşısında zayıf kalmış; söyleyenler, vakitsiz öten horoz durumuna indirgenmişlerdir, ta ki madalyonun öbür yüzü kendisini iyice hissettirene kadar. Madalyonun öbür yüzünde 19. yüzyıl dünyasını anlata anlata bitiremeyen Victor Hugo'ların, Emile Zola'ların realist yapıtlarında yansıyan sınıf çelişkileri vardı, sefalet vardı, sömürü vardı; kadınların ve çocukların akıl almaz bir zulüm örneği teşkil edecek biçimde çalıştırılmaları gerçeği vardı.

İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna gelindiğinde uygar dediğimiz dünya, sanki hep bir ağızdan Kayahan'ın şarkısını söyleme noktasına geldi: “Allah'ım neydi günahım, ben nerede yanlış yaptım?” “Uygar dünya” bu noktaya geldiği zaman “Sizin günahınız buydu” diyen kişi de artık vakitsiz öten değil, vakitli öten horoz oldu. Kimdir bunu diyen kişi? 1936'da ünlü kitabını yayınlamış olan John Maynard Keynes'tir.

Keynes'in söylediği özetle şudur: Hayvanların diz kapağı kemiğiyle oynanan bir oyun vardır. Aşık oyunu denilir. Aşık oyununda, oyunun bir noktası gelir ki, çocuklardan bir tanesi bütün aşıkları üter, yani kazanır. İş, bu noktaya gelince kaybeden çocuklar âşıklarını kaybettikleri için, kazanan çocuk da oyuna devam etme şansı kalmadığı için mutsuzdur. O zaman kazanan çocuk, kazandığı âşıklardan bir kısmını kaybedenlere “enek” olarak dağıtır. Böylece oyun yeniden başlayabilir. Kazanan çocuk, esas amacına, oyunu devam ettirme amacına ulaşmış olur. İşte Keynes'in teşhisi ve tedavisi özetle budur.

Geçenlerde ünlü bir iş adamımız, piyasaya yeni sürdükleri bir arabanın modelinin tanıtımını yaparken “Üretmek kolay, satmak zor” diye bir açıklamada bulundu. Üretmek kolay çünkü üretecek para var. Satmak zor, çünkü geniş kitlelerde satın alma gücü erozyona uğradı. Bu, Keynes'i anımsatan bir açıklamadır.

Bu yeni bakış açısı, liberal devletin tahtından inmesine ve onun yerine sosyal devletin hayata geçmesine yeşil ışık yakılması işlevini görmüştür.

Demek ki sosyal devlet, yatırımcı olarak çok kazanandan çok, az kazanandan az vergi alarak; bu yolla oluşturduğu ulusal bütçeyi insanların temel gereksinimlerini sağlamaya yönelik hizmetler için harcar. Bu sayededir ki İkinci Dünya Savaşı sonrasında, 19. yüzyıl Avrupa'sı ile ilgisi olmayan bir Avrupa, kısa zamanda kurulmuştur. Çünkü sosyal devlet hayata geçmiştir.

Acaba sosyal devlet, Batı ve Kuzey Avrupa'yla sınırlı bir olgu muydu? Dünyanın bu coğrafyasının dışında iki tane önemli devlet adamı daha, sosyal devlet gerçeğini kendi ülkelerinin koşulları çerçevesinde ve bu çerçevenin el verdiği ölçüde hayata geçirmeye muvaffak olmuşlardır. Birisi Roosevelt'tir. 1930'larda, Amerika'da John Steinbeck'in romanlarına konu olan bir sefalet, yoksulluk ve kriz döneminin aşılmasında onun uyguladığı politika rol oynadı. Bu politika, sınırlı bölgesel ölçekte de olsa planlı ve devlet öncülüğüne ağırlık veren bir iktisat politikasıydı. Roosevelt, Amerika koşullarında bir tür sosyal devlet yaratarak, önemli bir dönüşümü gerçekleştirmişti. Onun yarattığı New Deal olarak isimlendirilen politikanın gerisinde yine Keynes vardı. Çünkü Keynes, Roosevelt'in danışmanlığını üstlenmiş, Amerikan devlet başkanına akıl hocalığı yapmıştı.

Belli bir anlamda sosyal devlet anlayışını hayata geçirmeye çalışmış olan diğer bir isim ise, Keynes'in akıl hocalığından yararlanmamış, ayaklarını uzatarak rahatça kitap okuyamamış, ama gene de çok okumuş ve daha mücadelesinin başından itibaren liberalizmin dünyayı nereye götürdüğünü görmüş ve kendi ülkesini bunların dışında tutmanın yollarını bulmuş; iki büyük devrimin, Fransız ve Bolşevik devriminin sentezinden muhteşem bir devlet modeli çıkarmış olan birisidir. Bu müstesna varlık, Mustafa Kemal Atatürk'tür.

Gerçekten de 1923-1938 yılları arasında Türkiye'de iktisadi gelişme açısından sağlanmış olan kazanımlar, Cumhuriyet'in diğer bütün dönemlerini kat kat geride bırakacak kadar parlaktır.

Sosyal devlet ne zaman bitti? Petrol krizi adıyla başlayan 1970 sonrası bunalım, sosyal devlete yönelik saldırıların tırmanışa geçmesinin başlangıcı oldu.

Çaresizlik insana her şeyi yaptırır. Bir topu duvara doğru atarsanız duvara çarpan top gerisin geri sıçrar. İşte çaresizlik insana çağ atlatır; ama geriye doğru çağ atlatır. Gerçekten de bir çağ atlama dönemi yaşıyoruz. 19. yüzyıl liberalizmi, neoliberalizm adı altında dünyada hakim kılınıyor. O zamana kadar insanlığa rahat bir nefes aldırmış olan sosyal devlet, 1970 sonrası bunalımının baş sorumlusu ilan ediliyor. Sosyal devlete karşı mücadele, devleti küçültme stratejisi adı altında dört bir tarafta büyük bir hırsla yürütülüyor.

Sosyal devlete karşı mücadele, devleti küçültme stratejisi adı altında yürütülürken neoliberalizm tırmanışa geçmiş oluyor. Neoliberalizm, liberalizmin çağımızdaki versiyonu. Hiçbir yeni tarafı yok. Neoliberallerin söyledikleri şu: Yapılması gereken, mümkün olduğunca devleti ortadan kaldırmaktır.

Türkiye'miz de bu çerçevede olup bitenden nasibini aldı. 24 Ocak, neoliberalizmin ülkemizdeki tırmanışının başlangıcı olarak kabul edilen bir tarihtir. 24 Ocak bir zamanlar bölüşülemiyordu. Süleyman Demirel, “Biz yapacaktık ama başka türlü yapacaktık. Bir parçayı Dinar Bandosu da çalar, New York Filarmoni Orkestrası da çalar” demekteydi.

24 Ocak kararları alındı, bir sene geçmeden 12 Eylül geldi. 12 Eylül'ün gelmesinin esas nedeni artık açıklığa kavuşmuştur: 12 Eylül, 24 Ocak kararlarının gerektirdiği siyasal ve hukuksal dönüşümleri hayata geçirdi. 12 Eylül ve Anayasası, neoliberalizmin gerektirdiği hukuksal ve siyasal ortamı sağladı.

Şili'den Türkiye'ye kadar hatta İngiltere ve Amerika'ya kadar neoliberalizmin hayata geçtiği yerlerde demokrasiler ya sınırlanmıştır ya da ortadan kaldırılmıştır. İngiltere'de sendikal haklar kısıtlanmıştır. Reagan, Amerika'da muazzam bir işsizliğin baskısını da arkasına alarak sendikaları sindirmiştir. Tıpkı bizde 12 Mart'ta “Sosyal gelişme ekonominin önüne geçti” denilip sosyal gelişmenin frenlenmesi gibi...

Von Hayek ve Friedman'ın biçimlendirdiği bu ideolojinin özü, devlet karşıtlığı olarak ifade edilebilir. Çünkü ulus devlet, küreselleşmenin ayak bağıdır ve ekonomiden elini çekmelidir. Dünyayı küresel bir köy haline getirecekseniz, bu küresel köyde değneksiz dolaşabilmeniz için ulus devlet başta olmak üzere, ayağınıza dolaşan ne varsa hepsini ortadan kaldırmanız gerekir. Örneğin devlet üniversitelerinin olanaklarının sınırlanması, onun yerine özel üniversitelere kesenin ağzının açılması gerekir.

Türkiye'deki 2. cumhuriyetçilerin, PKK'nın ve din istismarcılarının istekleri, neoliberal stratejiyle inanılmaz ölçüde örtüşüyor.

KÜRESELLEŞME VE ŞİDDET

Ünlü iktisatçı Ziegler'in tespitine göre, Üçüncü Dünya Savaşı da çoktan başlamıştır. Her yıl açlıktan, tedavisi tıbben olanaklı salgın hastalıklardan, iç savaşlardan vb. Nedenlerden ölenlerin sayısı İkinci Dünya Savaşı'nda 5 yılda ölenlerin sayısından daha fazladır. Ziegler bu tespiti yaparak Üçüncü Dünya Savaşı'nın Üçüncü Dünya olarak nitelendirilen ülkeler açısından çoktan başlamış olduğunu ileri sürmektedir.

ABD'de soykırıma uğratılanların sayısının 300 milyon olduğu tahmin edilmektedir. Bu soykırımda akıl almaz vahşet yöntemlerine başvurulmuştur. Yerlilere çiçek hastalığı mikrobu bulaştırılmış battaniyeler dağıtılarak kitlesel ölümlere sebep olunmuştur. Bunun benzerleri Avustralya ve Afrika'da da tekrarlanmıştır. Bu durum şiddetin en geniş boyutudur. Günümüzde de benzer bir tablo ile karşı karşıyayız. Hemen yanı başımızda, Irak'ta öldürülenlerin sayısı 2 milyonu aşmış durumdadır.

Şiddet yalnızca savaş gibi makro boyutlarda değil, bireysel boyutlarda da cereyan etmektedir. 1 milyar kişi açlık içindedir ve her yıl 30 milyon kişi açlıktan ölmektedir. BM'nin tespitine göre, dünya kaynakları bugünkü çarpık üretim yapısına rağmen dünya nüfusunun % 110'unu doyuracak kapasitededir.

Buna karşın dünyada her yıl 30 milyon insan açlıktan ölmektedir. Demek ki, gıda ürünlerinin dağılımında da dehşet bir adaletsizlik var; bir tarafta obeziteden kurtulmak için uğraşanlar, öbür tarafta açlıkla savaşanlar.

Dünya çapında ve Türkiye'de sosyal devletin tahrip edilmesinin de şiddeti besleyen temel unsurlardan biri olduğunu belirtmek gerekir. Sosyal devletin bizdeki karşılığı Atatürkçü devlettir. Atatürkçü devleti, hem bugün sürüklenmekte olduğumuz durumdan, hem de Batı'daki sosyal devletten farklı olan ve Türkiye'ye özgü bir sosyal devlet olarak yorumlamak mümkündür. Atatürkçü devlet, Batı'daki sosyal devletten farklı olarak sömürü ve emperyalist baskı üzerine kurulmuş bir sosyal devlet değildir.

Günümüzde uluslararası boyutta bunun başka örneklerini görüyoruz. Vahşi kapitalizmin diriltilmesi sürecinde ırkçılık, komünizm öcüsünün yerine icat edilen “İslami terör” olgusu istismar edilmek suretiyle hortlatılmaktadır. Örneğin, El Kaide'den söz ediliyor. El Kaide'nin, Afganistan'daki Sovyet yayılmacılığına karşı ABD tarafından kurulmuş olduğu bir sır değildir. Esas olarak CIA'nın eseridir ve bugün de dizginlerinin kimin elinde olduğu meçhuldür.

Saddam için neler denilmedi? Saddam'ın ülkesinde kitle imha silahları var ve Saddam, Usame bin Ladin ile bağlantılıdır denildi. Sonunda, Irak'ta kitle imha silahlarının bulunduğu da, Saddam'ın Usame bin Ladin ile bağlantısı olduğu da başta Colin Powell olmak üzere birçok yetkili kişi tarafından açıkça yalanlandı. Michael Moore, yaptığı belgesel bir filmle Usama bin Ladin ailesi ile Saddam'ın değil Bush ailesinin ticari bağlantıları olduğunu ortaya koydu. İkiz Kuleler saldırısı yaşandığında ABD'den herkesin çıkışı yasaklanmasına rağmen Usame bin Ladin'in ailesi elini kolunu sallayarak çıkmıştır.

İkiz Kuleler ve Pentagon saldırısındaki esrar perdesi tamamen kalkmış değildir. ABD'de bir araya gelen konuyla ilgili çok sayıda uzman, bu saldırıların bazı ABD devlet örgütlerinin işbirliği olmadan yapılmasının mümkün olmadığını belirten bir rapor oluşturmuşlardır. İkiz Kuleler ve Pertagon saldırısı 1933'teki Reichstag (Alman parlamento binası) yangınını anımsatmaktadır. Reichstag yangını Hitler'in önlenemeyen yükselişi için çok ustaca kullanılmıştır. Yangın, Hitler'in yükselişinde, yani Alman kapitalizminin faşizme dönüşmesi sürecinde dönüm noktası olmuştur. İkiz Kuleler ve Pentagon saldırısının da benzer bir şekilde ancak çok daha geniş boyutlu, küresel bir işlev gördüğüne tanık olmaktayız: Bu olaydan sonra, küresel kapitalizm küresel faşizme dönüşme istidadını ve imkânını kazanmış bulunuyor.

2000'Lİ YILLARDA SENDİKACILIK

19.yüzyılda liberalizm, emeğinden başka satacak şeyi olmayan insanlardan oluşan işçi sınıfını doğurmuştu. Günümüzde ise neoliberalizm, emeğini dahi satma olanağından yoksun yığınlar türetmektedir.

Oysa özelleştirmenin her derde deva bir reçete olduğu savunulurken bu yolla işsizliğe de çare bulunacağı konusunda masum insanlarımıza ne masallar uydurulmuştu. Oysa görülen odur ki özelleştirilen işletmelerde daha düşük ücretle bile daha çok istihdam edilmemekte; daha düşük veya aynı ücretle, daha az veya aynı miktarda işçi istihdam edilebilmektedir.

Bir çığ gibi büyüyen işsizlik tehdidi, işçileri şu iki acı tercihten birini kabullenmek zorunda bırakmaktadır. Ya sendikalaşma isteklerini bir kenara bırakıp düşük ücretle ve yetersiz çalışma koşullarında çalışmaya razı olacaklar ya da sonunun işten çıkarılma olduğunu bile bile sendikalaşmada ısrar edeceklerdir. Kapıda her an ve her koşulda çalışmaya hazır beklemekte olan yığınlar büyüdükçe işçiye dayatılan bu koşulların dışına çıkılması giderek imkânsızlaşmaktadır. Sendikalaşma eğilimlerine set çeken ve sendikacılığın temelini oyan asıl büyük tehlike, neoliberalizmin bu özelliğinde aranmalıdır.

Neoliberal küreselleşmenin sendikacılığın etkinliğini sınırlayan bir diğer yönü de sermayenin niteliğinde meydana getirdiği dönüşümle ilgilidir. Küreselleşme döneminde sermaye küresel ölçekte tekelleşirken, ayrıca, önemli bir nitelik değişikliğine de uğramaktadır. Bu dönemde, spekülatif kazanç sağlayan sermaye türü bir balon gibi büyürken, yalnızca emekçi kesimleri ezip geçmekle kalmamakta; reel sermaye denilen, üreten ve istihdam alanları yaratan sermaye kesimlerini de feryat ettirecek boyutlara ulaşmış bulunmaktadır.

Yeryüzünde her gün 2000 milyar dolar para el değiştirmekte, bu miktarın ancak % 5'i reel mal ve hizmet alışverişi için harcanmaktadır; geri kalan tümü spekülatif harcamalara gitmektedir. Bunun anlamı, büyük sermaye sahibi bazı insanların, bilgisayarlarının başına oturarak paralarını borsadan borsaya atlatmak suretiyle servetlerine servet katma ve bu yolla, üretilen toplam değerden aslan payını ele geçirme olanağına erişmiş olmalarıdır. Ünlü iktisatçı Keynes “kumarhane kapitalizmi” adını verdiği bu duruma yıllar önce işaret etmişti.

Böyle bir dünyada toplu pazarlık veya grev gibi geleneksel sendikacılık vasıtalarının da önemli ölçüde yetersiz kalacağı açıktır. Çünkü yaratılan değerden aslan payını alanlar, toplu pazarlık masasında yer almadıkları gibi ülke içinde de bulunmazlar.

2000'li yıllara damgasını vurmuş olan bu adaletsizliğe son vermek ve geleneksel sosyal adalet mücadelesini başarıya ulaştırabilmek için elbette ki sendikal mücadeleden vazgeçmek gerekmez.

PARİS AYAKLANMALARININ ÖĞRETTİKLERİ

Paris'teki ilk büyük ayaklanma 1789'da patlak verdi. Bu ayaklanma, yalnızca Paris ve Fransa açısından değil, tüm dünya açısından da çok önemli bir dönüm noktası oluşturan Büyük Fransız Devrimi'nin gerçekleşmesi sonucuna vardı.

Mayıs 1968 Öğrenci Olayları

70'li yıllarda baş gösteren yeni ve büyük bir dünya ekonomik bunalımından hemen önceki yıllarda, tüm dünyada ve bu arada 12 Mart öncesinde ülkemizde, özellikle gençlik kesimlerinde derin bir hoşnutsuzluk ve kaynaşma hüküm sürmeye başlamıştı. Bir yandan da başını Amerikalı akademisyen Herbert Marcuse'ün çektiği bir akım, Batı ülkelerindeki gençler üzerinde etkili olmaktaydı.

Marcuse'e göre işçi sınıfı devrimci niteliğini yitirmişti ve toplumu ve dünyayı değiştirecek olan devrimin öncülüğü, başka kesimler, özellikle de gençlik kesimi tarafından üstlenilmeliydi.

Bu tür etkilerin koşullandırdığı Fransız gençliğinin ayaklanması, Paris'te 1968 yılı bahar aylarında patlak verdi. Fransız Komünist Partisi gençlerin hareketine uzak durdu ve en büyük işçi konfederasyonu komünist eğilimli CGT, olaylara ihtiyatla yaklaştı.

Parisli gençler, 1968 baharında neredeyse yapmadık şey bırakmadılar. Arabaları tahrip ettiler, kaldırımları söktüler, caddelere barikatlar kurdular, Sorbonne Üniversitesi'nin duvarlarını süsleyen freskleri burjuva eseri olduğu gerekçesiyle kazımaya başladılar... Bir yandan da bazı işçi sendika konfederasyonlarının katılımıyla genel grev başladı. Ulaşım durdu. Bütün bunlara rağmen Cumhurbaşkanı De Gaulle'ün başında yer aldığı yönetim, olayları kansız bir biçimde yatıştırmayı başardı. De Gaulle'ün muhalifleriyle başlattığı diyalog ve onların taleplerini belli ölçüde kabule hazır olduğunu göstermesi, olayların yatışmasında önemli bir unsur oluşturmuştur.

Ayaklanma Sırası Kenar Mahallelerde

Ancak Paris'te, geçen 2005 yılı Ekim ayının sonunda ve onu izleyen Kasım ayında cereyan eden ayaklanmalar, öncekilerle mukayese edilemeyecek boyutlara varmıştır.

Kuşkusuz bu olayların gerçek nedenlerini çok derinlerde aramak gerekir. Ancak olayları tetikleyen neden bellidir. Paris'in kuzeyinde yoksul göçmenlerin oturduğu Clichy-sous-Bois semtinde polisten kaçan üç göçmen çocuktan ikisi sığınmak istedikleri elektrik transformatörü kulübesinde yanarak ölmüşler ve aralarında bulunan 21 yaşındaki Türk asıllı Metin ise ağır yanıklar içinde hastaneye kaldırılmıştır.

Olaylar ilk defa patlak verdiği semtle sınırlı kalmamış, Paris'teki ve tüm Fransa'daki göçmenleri barındıran çok sayıdaki kenar mahalleye hızla yayılmıştır. Olayların başladığı 27 Ekim ile 17 Kasım 2005 tarihleri arasında yakılan araba sayısı 9193'e ulaşmış bulunuyor. Aynı günler zarfında 2921 kişi gözaltına alınmış ve 56 polis yaralanmıştır.

Olayların yaygınlaşmasında ve uzamasında o tarihte İçişleri Bakanı olan Nicolas Sarkozy'nin ateşe benzin dökmeye benzeyen tutumu önemli bir etken oluşturmuştur. Sarkozy, “ayak takımı”, “serseriler” ve “şehirlerin kangreni” olarak tanımladığı ayaklanmacılara “sıfır hoşgörü” gösterileceğini açıklamış ve onları pislik temizler gibi süpüreceği vaadinde bulunmuştur.

Hükümetin olaylar karşısında sonuç olarak başvurduğu başlıca çözüm, 8 Kasım 2005 tarihinde, Cezayir Savaşı döneminden kalma 3 Nisan 1955 tarihli yasaya dayanarak toplantı özgürlüğünün kısıtlanması ve bazı koşullarda sokağa çıkma yasağı konulması gibi önlemleri içerecek biçimde olağanüstü hal ilan etmek olmuştur.

Nitekim kamuoyu yoklamaları Fransız halkının % 70'inin Sarkozy'nin sertlik yanlısı hoşgörüsüz politikasını desteklediğini ortaya koymaktadır. Denilebilir ki, “İnsanları idare edebilmek için karınlarını doldurup kafalarını boşaltacaksın” diyen İbni Haldun, bir kere daha haklı çıkmaktadır. Şu farkla ki artık karınlarını doldurmaya da pek gerek kalmamaktadır. Zira neoliberalizmin tırmanışının doğurduğu ekonomik bunalımın sonuçlarının yalnızca yoksul kenar mahalleleri değil, Fransız halkının çoğunluğunu etkilediği açıkça ortadadır.

Kuşkusuz, 1789 büyük devrimi ile karşılaştırıldığında temeldeki eksikliğin önemli bir yanının da, olayların yapıcısı olan gençlerin çılgınca araba yakmaktan başka bir yol ve yöntem bilmemelerinden kaynaklandığı görülebilir. Bu gençlerin, başarıları için kaçınılmaz ön koşul oluşturan, tüm halk kesimleriyle en geniş ittifakın kurulmasını sağlayabilecek deneyim ve birikimden yoksun oldukları ortadadır. Tam tersine, izledikleri yol, Fransız halkının çoğunluğu ile aralarındaki uçurumu daha da büyütmüş bulunuyor.

1789'un devrimcileri çok önemli bir tarihsel birikimin üzerine oturmuşlardı. Günümüz Paris'inin kenar mahallelerindeki gençler, işten ve aştan yoksun oldukları gibi eylemleri için gerekli olan düşünsel birikimden de yoksundurlar.

Uğur Mumcu “Bilgisiz fikir olmaz” demişti. Fikirsiz de eylem olmaz. 19. yüzyılın bir büyük düşünürünün söylediği gibi: “Devrimci teori olmadan devrim yapılamaz”.

Bu eksiklik, yalnızca Fransa'da değil tüm Batı toplumlarında varlığını duyurmaya devam ediyor.

YENİ ORTAÇAĞ

Dün, Sovyetler'i kuşatan bir “yeşil kuşak” oluşturulmasında yararlanılan İslam, Sovyetler'in çöküşünden sonra bir başka amaçla kullanılmak istenmekte. Sovyetler'in çöküşüyle birlikte emperyalizm, korkuya dayalı egemenliğini sürdürebilmek için yeni bir ortak düşman, bir başka deyişle, yeni bir “öcü” aramak zorunda kalmış ve bulmuştur. Bu yeni ortak düşman İslamiyet'tir.

İslamiyet'in hedef seçilmesi ve gösterilmesi sürecinde 11 Eylül 2001 tarihinde, Pentagon'a ve İkiz Kuleler'e karşı gerçekleştirilen esrarengiz saldırılar tam bir dönüm noktası oluşturmuştur.

Küresel kapitalizmin küresel faşizme dönüştüğü bir zaman diliminde yaşıyoruz.

Yeni bir ortaçağın başladığına dair görüşleri haklı çıkaran alametlerin ardı arkası kesilmiyor. Hıristiyanlığın en ilkel yorumuyla bezenmiş, akıl ve mantıkla bağdaştırılması mümkün olmayan karanlık bir ideoloji bütün ağırlığıyla insanlığın üzerine çökmekte. Daha önceki ortaçağ, Hıristiyan olmayanların kitlesel olarak diri diri yakılması veya kanlı Haçlı Seferleri'nin düzenlenmesi gibi olaylara ortam oluşturmuştu. Yeni ortaçağın da eskisini aratmayacak ölçüde çarpık ve bağnaz saplantılar üzerinde biçimlendiği görülüyor.

Bush, yıldızların ötesinden aldığı talimatlarla yeni bir Haçlı Seferi başlattığını ilan etmişti. Yardakçısı Blair, bu konuda da ondan geri kalmamıştır.

Yaratılmak istenen çarpık tabloya göre, bir yanda ilkel ve terörist İslam vardır, diğer yanda ise dünyaya demokrasi ve insan hakları getirmek için çabalayan Hıristiyan Batı dünyası. “Medeniyetler çatışması” dedikleri budur. Gerçekte, Huntington bu senaryoyu biraz daha geniş tutmuş; Hıristiyan-Musevi inancına dayalı Batı medeniyetinin İslam ve Konfüçyanizm arasındaki bir gizli anlaşmanın tehdidi altında bulunduğuna dair bir masal icat etmiştir. Böylece, İran ve Çin öncelikli baş düşman haline getirilmiş olmaktadır.

19.yüzyılın, Batı'da dinsel bağnazlığın aşılması bakımından bir dönemeç oluşturmasının ayrıca üzerinde durulması gereken yanları var. Ancak Batı'nın bağnazlık belasını tümüyle aşamamış olduğunu da görmemiz gerekir.

Anlı şanlı Hıristiyan azizlerinin asırlardır öğretilmekte olan mesajlarından, daha farklı bir sonuca varmak olanaksızdır. “Esir sahibine itaat etmekle Tanrı'ya itaat eder” diyen St. Jean'ın, “Eşitsizlik ilahi bir kurumdur” diyen St. Thomas D'Aguin'in ve daha nicelerinin bu tür sözleri karşısında, akıl ve vicdan sahibi herhangi bir kimsenin bunları afyona benzetmesinden daha doğal ne olabilir.

Günümüzde Müslüman ülkelerin üzerine bir kabus gibi çökmüş bulunan bağnazlık veya dinde sapkınlık olgusu, geçmişte Hıristiyan toplumlarında çok benzer görünümlerde, hatta çoğu kez daha ağır dozlarda yaşanmıştır ve bu karanlık mazinin izleri her an hortlamaya hazır bir biçimde sürmektedir. Bush'un ve Blair'in başını çektiği yeni Haçlı Seferi olgusunda kendisini gösteren de budur.

Hıristiyanlık, ortaçağını yaşadığını dönemde, İslam dünyası bilimde ve sanatta parlak başarılar gerçekleştirmekteydi. Emevilerin Kordoba'daki kitaplığında 400 binden fazla el yazması kitabın sistemli olarak düzenlenmiş bir biçimde bulunduğunu bilmek, çok şey anlatıyor olmalıdır.

Bugün bu süreç tersine dönmüş; İslamiyet, kendi ortaçağına yeni ayak basmış gibidir. Bu konuda en belirleyici unsurun, dünyaya kol geren emperyalizmin kanatları altında gelişen sözde tarikatlar ve dinsellik görüntüsü altında boy veren değişik türde sapkınlıklardır.

Tarikatçı çevreleri yakından tanıyan ve o dünyanın bir mensubu olan Mehmet Şevki Eygi, bu konuda şunları söylemekte:

“Tarikatlar dini ve inancı vasıta kılarak efsane çapında paralar toplamakta, dev şirketler kurmakta ve adeta finans imparatorluklarına dönüşmektedirler. Hıristiyan dünyası 15. asırda büyük bir bunalım geçirdi. Şimdi Müslüman dünyası da kendi 15. asrını yaşıyor... Bugün kendilerine peygamber vekili havası vermek isteyenler, bütün dikkatlerini para üzerinde toplamış ve kendi yarattıkları cemaat konforundan vazgeçemez hale gelmişler.”

Bu çemberin kırılmasını mümkün kılacak düzeyde ve doğrultuda bir inancın ve bilinçlenmenin sağlanması sonucunda, dinin de özüne dönerek emperyalizme karşı direnişin ve başkaldırının temel unsurlarından biri haline gelmesi mümkündür; Kurtuluş Savaşımızda Atatürk'ün etrafında kenetlenmiş olan aydın ve demokrat din adamlarının kanıtladığı gibi...

NEOLİBERAL KÜRESELLEŞME

SOSYAL DEVLET VE KEMALİZM

Çoğu yerde, küreselleşmek için uluslararası pazara açılmak ve bu pazarın yasalarına kayıtsız şartsız teslim olmak gerektiğini ileri sürerler. Onlara göre, Adam Smith'in 19. yüzyıl başlarında söylediği gibi uluslararası pazarın da bireysel kararların bileşkesinden ibaret olan ünlü “görünmeyen el”den başka yöneticisi yoktur.

Gerçekte ise Adam Smith'in sözünü ettiği gibi bir serbest rekabet düzeni, yalnızca bazı ders kitaplarında yer almış; gerçek yaşamda hiçbir zaman gerçeklik kazanmamıştır. Zira tüm pazarlar gibi uluslararası pazarın da sahibi vardır. Uluslararası pazar, tüm pazarlar gibi, bir görünmeyen elin değil; giderek görünen, IMF, Dünya Bankası gibi uluslararası odaklarda somutlaşan uluslararası boyutlu tekellerin egemenliği altındadır. Yeryüzünde bir “dev şirketler ve cüce devletler” dönemi başlamış bulunuyor. Sayıları bey yüze varan çok uluslu şirket, dünya ticaretinin % 70'ini elinde tutmaktadır.

Bernard Shaw, Fabian Cemiyeti'nin bir üyesi olarak Fabiancılık ve İmparatorluk isimli kitapçığında bugünün küreselleşme olgusuna şaşılacak ölçüde benzeyen ve dolaylı bir sonuç olarak bu olgunun gerçek yüzünü teşhir eden görüşler ortaya koymuştur. Shaw'a göre “bir ulusun kendi topraklarında, dünyanın geri kalan kısmının çıkarlarını nazara almaksızın dilediğini yapma hakkına sahip olması fikri, artık geçerliliğini yitirmiştir”. Çünkü Shaw, dünyanın, insanlığın ortak malı olarak görülmesi ve dünya kaynaklarının etkin bir biçimde kullanımının, tüm diğer “dar ulusal çıkarlara” göre öncelik taşıması görüşündeydi.

Ulus devletin tahribinin veya zayıflamasının beraberinde getirdiği ve daha da önemli olan bir diğer sonuç, demokrasinin rafa kaldırılmasıdır. Yalnızca işçi-işveren ilişkileri çerçevesindeki demokrasi, yani endüstriyel demokrasi değil, bir bütün olarak demokrasinin kendisi tehdit altındadır. Unutmamak gerekir ki demokrasi, neoliberalizmin fikir babaları olan Von Hayek ve Friedman açısından, hiçbir zaman temel nitelikte bir değer ifade etmemiştir ve onlar, Pinochet'nin Şili'sine daima hayranlık duymuşlardır.

Bu nedenledir ki ulus devlet ortadan kaldırılırken onun yerine konulmak istenen, uluslararası düzeyde bir demokrasi değil uluslararası totalitarizmdir, bir başka deyişle yeni dünya imparatorluğudur. Bu yöndeki gözlemler ve teşhisler giderek yaygınlaşmaktadır. Amerikan asıllı iktisatçı Susan George, bir “Dünya Bankası İmparatorluğu”ndan söz eder olmuştur. Fransız düşünür Alain Minc ise, yeni bir ortaçağa dönüşten söz etmektedir.

Amerika'daki ünlü ve etkin kuruluşlardan biri olan Carnegie Endowment Vakfı'nın kıdemli araştırmacılarından Robert Kagan'ın da yeni bir imparatorluğun kurulmakta olduğundan kuşkusu yok. Kagan, hangi imparatorluğun daha iyi olduğunu şöyle açıklamaktadır:

“ABD'nin hataları ne olursa olsun başka bir güç onun yerini aldığı takdirde dünya yeni durumu daha sevimsiz bulacaktır. Amerika zaman zaman küstah ya da bencil olabilir, gücünü kullanmada açgözlülüğe kaçabilir. Ancak, kusura bakılmasın ama kiminle karşılaştırıldığında? Amerika'nın gücü Fransa'da olsaydı Fransızların daha az zorba, bencil ve hata yapmaya az meyilli olduklarına inanan çıkar mı? (...) Eğer dünyada tek bir süper güç kalacaksa bu gücün ABD olması herkesin yararınadır.”

Günümüzde, küreselleşmenin bir düşünce veya özlem olmanın ötesinde elle tutulur bir gerçeklik haline gelebilmesinin başlıca nedeni, teknolojinin gelişimi sonucunda dünyanın küçülmesidir.

Günümüzdeki küreselleşmeci akımın temelinde yatan ideoloji, neoliberalizmdir. Neoliberalizm, “yeni özgürlükçülük” anlamına geldiği halde, gerçekte ne yenidir; ne de özgürlükçüdür.

Liberalizmin acılı sonuçları, 1929-30 bunalımıyla ve dünya savaşlarıyla doruğa ulaşmıştı. Sosyal devlet, bu duruma çözüm olmak üzere ve adeta bir cankurtaran simidi gibi işlev görmek üzere Batı ve Kuzey Avrupa toplumlarında geçerlik kazanmıştı.

Şimdi ise 70'li yıllardan bu yana hüküm süren yeni bir bunalım karşısında, sosyal devletin tahribi en önce akla gelmekte ve sanki geçerli bir çözümmüşçesine gündeme getirilmiş bulunmaktadır.

Oysa bunalımın nedeni sosyal devlet değildir. Bunalımın asıl nedeni, refahın ve demokratikleşmenin ayrıcalıklı bir coğrafya ile sınırlı kalmış olması, daha somut bir ifadeyle sosyal devletin evrenselliğinin sağlanamamış olmasıdır.

1970 sonrasında patlak veren ekonomik krizin sonuçları, neoliberalizmin doğuşunun gerekçesi olarak kullanıldı. Gerçekte, neoliberalizm ile liberalizm arasında özde bir fark yoktur; fark, ortaya çıktıkları tarihsel dönemlerde var olan koşulların aynı olmamasından kaynaklanmaktadır.

Liberalizm, başka pek çok şeyin yanı sıra kamu kesiminin büyümesine karşıydı ve devletin, asgari ölçülerde jandarma ve tahsildar fonksiyonlarıyla sınırlı kalmasında ısrarlıydı; dolayısıyla muhafazakardı.

Oysa neoliberalizm, devletin özellikle Batılı sanayileşmiş toplumlarda sosyal devlet niteliğini kazanmış olduğu ve dolayısıyla ekonomik ve sosyal yaşamda ağırlıklı bir yer kazanmış bulunduğu bir dönemde ortaya çıktı. Doğası gereği bu yöndeki birikimlere ve kazanımlara karşı çıkması, taşıdığı misyonun öncelikli bir gereği olarak belirdi. Dolayısıyla bu anlamda muhafazakar değil; karşı-devrimci bir nitelik sergiledi.

Neoliberalizmin baş temsilcisi, 1976 yılı Nobel iktisat ödülü sahibi Amerikalı iktisatçı Milton Friedman, ekonomik ve sosyal yaşamda devletin rolünün sınırlanması ve kamu kesiminin ağırlığının azaltılması görüşüne haklılık kazandıracak yönde ikinci bir “görünmeyen el”in varlığından söz etmektedir.

Friedman'a göre “Politikada, Adam Smith'in görünmeyen eli ile karşıt doğrultuda işleyen bir görünmeyen el vardır. Yalnızca genel çıkarı sağlamak için çaba sarf eden bireyler, sağlamak istemedikleri bir özel çıkarı sağlamak doğrultusunda yönlendirilirler”. Dolayısıyla neoliberallere göre kamu kesimini daraltmaktan ve özel çıkar önceliğini sınırsız kılmaktan başka çıkar yol yoktur.

Neoliberallerin görüşleri “daha az devlet, daha çok özel teşebbüs” sloganıyla özetlenir. Neoliberalizmin bizdeki temsilcilerinin, bunun yerine “daha az devlet, daha çok halk” sloganını tercih ettikleri görülmektedir.

Başta Milton Friedman olmak üzere neoliberalizmin önde gelen savunucuları, siyasal özgürlüklerin ekonomik büyüme için bir ayak bağı olduğu, buna karşılık “diktatörlüklerin ekonomide büyük patlamaları hayata geçirebildiği” görüşünde olduklarını gizlemiyorlar.

Evrensel düzeyde Keynesçiliği tahtından indirmiş; “devleti küçültmek” doğrultusunda çığlıklar atarak kamu girişimciliğine ve sosyal devlete karşı bir savaş başlatmış bulunan küreselleşmeciler, bu konuda da öncelikle Kemalizm ile Cumhuriyet ile hesaplaşmak ihtiyacını duyuyorlar. Küreselleşmenin kaçınılmaz uzantısını oluşturan özelleştirme çabalarından tutunuz, parasız eğitime karşı sürdürülen kampanyalara kadar, küreselleşmenin ayrılmaz sonuçlarını oluşturan her ters adım, ister istemez Kemalizmin kazanımlarını tahribe yönelmiş oluyor; dolayısıyla, temelinde Kemalizm ruhunun yattığı engellere çarpması kaçınılmaz oluyor.

Böylece, küreselleşmenin demokrasinin yanı sıra sosyal devleti de hedefleyen saldırıları, Kemalizm ve onun ayrılmaz bütünleyicisi olan Türkiye Cumhuriyeti ile zorunlu bir hesaplaşmayı gündeme getiren ayrı bir unsur oluşturuyor.

Bu nedenledir ki ülkemizde 1994'te 5 Nisan kararlarını alarak neoliberal saldırıya yeni bir dönemeç kazandırmış olanlar adına “son sosyalist devleti yıktık” açıklamasının yapılmış olması, çok da anlamsız değildir.

Kumarhane Kapitalizmi

Keynes'in yıllar öncesinden işaret etmiş olduğu ve “casino capitalism” “kumarhane kapitalizmi” olarak isimlendirdiği bu durum, günümüzün reddedilmez ve belirleyici bir gerçekliği haline gelmiş bulunuyor.

Kumarhane kapitalizminin temel özelliği, spekülatif kazançların giderek ağırlıklı bir yer kazanmasıdır ve bugün de görünen bundan başkası değildir. Yeryüzünde her gün el değiştiren muazzam miktarda paranın ancak % 5'i reel mal ve hizmet alışverişi için kullanılmaktadır, geri kalan tümü spekülatif harcamalara gitmektedir.

Ülkemiz, bu evrensel ölçekli dönüşümün dışında değildir. İstanbul Sanayi Odası'nın her yıl yenilediği anket araştırmasının sonuçlarına göre, İstanbul'daki en büyük 500 firmanın toplam gelirleri içinde “sınai faaliyet dışı kazançların” (yani spekülatif kazançların) payı, % 90'a yaklaşmıştır.

Kumarhane kapitalizminin doğuşunun en önce ve en belirgin bir biçimde kendisini gösteren bir diğer sonucu da işsizliktir. Üretmeden, istihdam yaratmadan kazanmanın yollarını bulan sermaye, kanını emdiği canlıların ortasında kanatlarını boşluğa geren bir yaratık gibi büyürken, etrafındaki işsizleşen ve yoksullaşan kitlelerin sayısını hızla büyütmektedir.

Küreselleşmenin “Egemenlik kayıtsız şartsız ulusundur” ilkesi yerine “Egemenlik kayıtsız şartsız uluslararası sermayenindir” ilkesi temelinde biçimlendiğini belirlemiş bulunuyoruz.

Artık çok iyi görülmektedir ki küreselleşme, emperyalizmin yeni adıdır ve Kemalizm ile çelişkisinin asıl ve en önemli yönü de burada aranmalıdır. Çünkü Kemalizm, özünde anti emperyalizm demektir.

Liberalizm, 19. yüzyıl boyunca ve 20. yüzyılın başlarında denendi ve sonuç olarak sömürü, adaletsizlik, faşizm, ırkçılık ve dünya savaşları getirdi. 70'li yıllardan bu yana tırmanışa geçmiş bulunan neoliberalizmin doğuracağı sonuçların farklı olması için ortada herhangi bir neden bulunmamaktadır. Esasen, bu sonuçların çoğu, daha şimdiden kendisini göstermeye başlamış bulunuyor.

AB VE GOP KISKACINDA TÜRKİYE

Bugün neoliberalizmin, dünyayı liberalizmden farklı bir geleceğe götüreceğini söylemek için geçerli hiçbir neden bulunmamaktadır. Ekonomik bunalımlar ve dünya çapında sosyal adaletsizlik derinleşmektedir. Irkçılık “medeniyetler çatışması” kılıfına büründürülerek hortlatılmıştır. Dün, Reischtag yangını Hitler'in “önlenemeyen yükselişi”ne basamak yapılmıştı. Bugün de “İkiz Kuleler” ve Pentagon saldırıları, yeni bir haçlı seferinin başlatılması ve küresel kapitalizmden küresel faşizme geçiş yönünde önemli bir dönüm noktası oluşturmuştur.

Bu gelişmeler çerçevesinde Türkiye'ye çok özel bir önem atfedildiği görülüyor. O kadar ki The Guardian gibi ciddi tanınan bir gazete bile “11 Eylül terör olayı, 11 Eylül 1683'teki Viyana yenilgisinin Müslümanlar tarafından alınan intikamıdır” yolundaki sözlere sütunlarında yer verecek kadar ölçüyü kaçırmış bulunmaktadır.

Küresel düzeyde meydana gelen bu gelişmelerin Türkiye üzerindeki yansımaları, iki önemli oluşum etrafında somutlaşmaktadır: Avrupa Birliği ve BOP (Büyük Ortadoğu Projesi) veya yeni adıyla GOP (Genişletilmiş Büyük Ortadoğu ve Kuzey Afrika Projesi).

Gerek AB, gerekse GOP bağlamında Türkiye'nin muhatabı Batı'dır. Ancak Batı, tekdüze bir bütünlüğü ifade etmez. Bu nedenle, AB-Türkiye ilişkileri söz konusu olduğunda da öncelikle Attila İlhan'ın ünlü sorusun sormamız gerekir: Hangi Batı?

Günümüzde Batı'nın (özellikle ABD ve İngiltere'nin) anlı şanlı üniversitelerinde, Şeytan'la konuştuğunu ileri sürebilecek kadar ölçüyü aşmış bulunan Fethullah Gülen'e, Atatürkçülüğe karşı “ılımlı İslam”ın lideri olarak sağlanan ilgi ve destek (hakkında düzenlenen sempozyumlar vs.), bu sürecin sonuçlarından birisi olarak karşımızdadır.

Kuşku yok ki çağımızın “bilgi çağı” veya “bilişim çağı” olmasını “Batı medeniyeti”ne borçluyuz. Ancak unutmamalıyız ki başka hiçbir boyuta yer vermeyen salt teknolojik ve dar anlamda bilimsel gelişmenin, insanlığı mutlu bir sona ulaştırması mümkün değildir.

Besbelli ki dünya, kendisini daha iyiye götürmeyeceği belli olan güçlerin eline geçmiş bulunmaktadır.

Bugün de solcu aydın Noam Chomsky ve 68 Paris'inin şişirilmiş şöhreti Daniel Cohn-Bendit gibi anarşizm kalıntıları, Claudia Roth gibi çağdaş Lawrence'lerle birlikte, emperyalizme karşı direnmiş ve direnme potansiyeli taşıyan bir ülke olarak Türkiye'nin başına çorap örülmesi yolunda ellerinden geleni yapmaktadırlar.

AB ile ilişkilerimiz söz konusu olduğunda, genellikle sorun “AB'ye girmeli miyiz, girmemeli miyiz?” sorusunun yanıtına indirgenir. Oysa öncelikle yanıtlanması gereken “AB bizi istiyor mu, istemiyor mu?” sorusunun yanıtıdır.

AB, 1970 tarihli katma protokol ile de onayladığı üzere, Türk işçilerinin serbest dolaşım hakkını 1976-1986 döneminde tanımayı taahhüt etmiş olmasına rağmen, 1985 yılında bu taahhüdünü yerine getirmeyeceğini tek taraflı olarak ilan etmiştir. AB, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kuruluşuna vücut veren, Londra ve Zürich anlaşmalarının açık hükümlerini çiğnemek pahasına, Türkiye'nin rızası olmaksızın Güney Kıbrıs'ı bünyesine almıştır. AB, Gümrük Birliği'nden doğan yardım taahhütlerini de yerine getirmemiştir. Oysa Türkiye, AB'ye girme umuduyla Gümrük Birliği'ne girmeyi kabul etmiş ve böylece, dış ticaretiyle ilgili olarak kaderini, hiçbir söz hakkına sahip bulunmadığı, birliğin üst kurullarına emanet etmiştir.

Avrupa'nın verdiği sözleri çiğnemek pahasına sergilediği bu tutum değişikliğinin gerisinde tamamen çıkar hesapları yatmaktadır. Avrupa'nın zenginliğinin kaynağında, acımasız bir sömürü yatmaktadır. Bugün Avrupa, bütün sömürgelerini kaybetmiştir. İşsizlerin sayısı 50 milyonu aşmıştır. Bu koşullar, Avrupa'yı daha da bencil olmaya zorlamaktadır.

AB, 1981'de Yunanistan'ı, 1986'da ise Portekiz'i bünyesine almakta tereddüt etmemiştir. Oysa o tarihte her ikisinin koşulları da Türkiye'den daha iyi değildi. Son zamanlarda ise Polonya, Macaristan gibi eski sosyalist ülkeler, AB üyeliğine kabul edildiler. Oysa daha düne kadar bu ülkelerin demokrasi ile taban tabana zıt bir rejimin boyunduruğunda olduğu iddia edilmekteydi. Türkiye söz konusu olduğunda aranan koşullar ve ileri sürülen engeller, örneğin, bugünlerde üyeliği söz konusu olan Hırvatistan açısından akla gelmemektedir. Türkiye ise AB'ye kabul edilmek için her türlü tavize hazır olduğuna dair bir görüntü sergilemiş olmasına rağmen, gene de açık ve net bir yanıt alabilmiş değildir.

Gerçekte, Avrupalı politikacılar içinde Türkiye'nin AB'ye alınmasını samimiyetle isteyen birisinin bulunduğunu söylemek mümkün değildir.

Aslında, Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne en azından bugünkü bütünlüğüyle ve yapısıyla girmeyeceği mevcut iktidarın bile malumu olmalıdır. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, 8 Mart 1995 tarihinde (o tarihte muhalefetteki Refah Partisi'ne mensup bir milletvekili olarak) TBMM kürsüsünden yaptığı konuşmada bu konudaki görüşlerini çok açık bir dille şöyle açıklamıştır: “Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne giremeyeceği kesindir. Bunu Avrupalılar söylemektedir”.

Buna rağmen, içeriden ve dışarıdan, Türkiye'nin AB'ye girmesi umudunu diri tutmaya büyük özen gösterilmekte olması düşündürücüdür.

Avrupa parlamentosu üyesi Daniel Cohn-Bendit, “Türkiye, Kemalist kaldıkça, (...) AB'ye giremeyecektir. Ben buna karşı çıkacağım” demektedir. Oysa Atatürkçülük, Avrupa'nın aydınlık yüzünün, Avrupa dışında tutunabileceği başlıca değerdir.

3 Ekim 2005'de başlamış olan sürecin, gerçekte bir “müzakere süreci” olduğunu söylemek mümkün değildir. Çok onur kırıcı bir konumu ifade etmesine rağmen, bazılarının kendilerine yakıştırmakta herhangi bir sakınca görmedikleri “ev ödevini yapma” çabasının devamından ibaret bir süreç devam etmektedir. AB'nin yetkili organları, bu süreç boyunca acımasız ve taraflı bir jüri gibi, kendilerine sunulan ev ödevlerini gözden geçirecekler, kanaatlerini belirleyeceklerdir.

Bu uzun beklemeler boyunca, AB'ye girme umudu diri tutulmaya çalışılarak malum havuç uzatma politikasının sürdürülmek istendiği ortadadır. Bu arada, önümüze konulan, Ege, Kıbrıs, Ermenistan konusunda görüldüğü üzere, havuç değil, hep acı turp olmaktadır. Süleyman Demirel, bir defasında “Turpun büyüğü heybede” demişti. Şimdi bu büyük turpun heybeden çıkarılmasına sıra gelmiş görünüyor.

GOP'un varlık nedenini Amerika'nın Ortadoğu'ya ve Kuzey Afrika'ya demokrasi ve insan hakları getireceği beklentisine dayandırılması, bebekleri leyleklerin getirdiği masalından daha fazla inandırıcı görünmemektedir.

Büyük Ortadoğu Projesi'nin dayandırılmak istendiği bir diğer gerekçe de uluslararası terörle ve özellikle bölge bağlamında düşünüldüğünde İslami terör denilen şeyle mücadele etmek ve bölgeyi kitle imha silahlarından tecrit etmek olarak özetlenebilir.

BOP (Büyük Ortadoğu Projesi) ile ilgili açıklamalar, 11 Eylül saldırılarının hemen ardından “resmen” gündeme gelmiştir. Ancak bu konudaki zihni egzersizlerin tam tekmil bir külliyata dönüşmüş olmasının 1990'lı yıllarda başladığı göz ardı edilmemelidir.

Türkiye, yalnızca Ortadoğu'ya değil, topraklarında petrol barındırması dolayısıyla özel bir önem taşıyan bir diğer bölge olan Kafkasya'ya ve ayrıca Orta Asya'nın zengin Yer altı kaynaklarına uzanma emelleri bakımından da vazgeçilmesi mümkün olmayan bir köprü konumundadır. Bu çok açık gerçeği, NATO Genel Sekreter Yardımcısı Jamie Shea, 30 Haziran 2004 tarihinde Cumhuriyet'te yer alan söyleşisinden itiraftan kaçınmamıştır. Shea, “Irak'ta rol oynamaya hazırlanan ittifakın ilgili olduğu tüm bölgelerde Türkiye'nin çok önemli bir yeri bulunduğunu” belirtmekle kalmamış; İstanbul'u “ittifak faaliyetlerinin yeni merkez üssü” ilan etmiştir. Başbakan Tayyip Erdoğan'ın GOP'un eşbaşkanı olduğunu açıklaması bu tabloyu bütünleştirmiştir.

ABD Dışişleri Bakanlığı'na atanmış bulunan Condoleezza Rice'ın 7 Ağustos 2003 tarihinde cumhurbaşkanının güvenlik danışmanı sıfatıyla The Washington Post'ta söyledikleri, üzerinde dikkatle durmaya değer niteliktedir. Rice, Fas'tan Çin sınırına kadar 22 kadar ülkenin siyasi ve ekonomik coğrafyasının değiştirilmesinin amaçlandığını gizlememiştir. Türkiye de bu bölgeye dahil olduğuna göre, amaçlanan siyasi ve ekonomik coğrafya değişikliğinin, BOP veya GOP bağlamındaki rolümüzle ilgili olarak ifade ettiği anlam, bugünün ve yarının önemli bir sorunu olarak karşımızdadır. Türkiye'yi paramparça gösteren ABD kaynaklı haritalarla anlatılmak istenen de budur.

Bazı AB yetkililerince değişik vesilelerle dile getirildiği üzere, Türkiye'nin AB'ye alınmaması konusunda önem taşıyan başlıca iki neden bulunmaktadır: Birincisi, Türkiye nüfus itibariyle büyük bir ülkedir. İkinci olarak, Türkiye yoksul ve işsizlik oranının yüksek olduğu bir ülkedir. AB'nin Türkiye'nin yoksulluğuna çare bulmak gibi bir kaygısı yoktur.

Türkiye'nin büyük olduğu hususuna gelince, Avrupa'nın buna bulduğu bir çare vardır ve bu çare, daha önce Yugoslavya'da uygulanmıştır.

Avrupalılar ve özellikle Almanlar, Yugoslavya'nın parçalanması ve bir iç savaşa sürüklenmesi sürecinde aktif bir rol oynamışlardır. Ünlü Yugoslav iktisatçısı Branko Horvat'ın sonradan yazdığı üzere, Avrupalılar, Yugoslavya'nın Slovenya ve Hırvatistan gibi zengin bölgelerinin egemenlerine, ülkenin geri kalan (Sırbistan, Bosna, Karadağ, Kosova gibi) yoksul kesimlerini sırtlarından attıkları takdirde kendilerini AB'ye kabul edeceklerini açıklamışlardır. Nitekim Yugoslavya Federasyonu'ndan ilk ayrılanlar, Hırvatlar ve Slovenler olmuştur. Bunun üzerine bilinen kanlı iç savaş patlak vermiş, Yugoslavya paramparça olmuştur. Şimdi Slovenya AB'ye alınmıştır.

Almanya'nın eski dışişleri bakanlarından Hans Dietrich Genscher, 1992'de, Süddeutsche Zeitung'da yayınlanan demecinde “Türkiye için bir Yugoslavya modeli”nin uygulanmasını önerdiğini açıkça ilan etmekten kaçınmamıştır. Avrupa Parlamentosu Başkanı Joseph Borrell, Diyarbakır'ı ziyaretinden sonra, 7 Aralık 2004 tarihli Hürriyet gazetesinde yer alan açıklamasında, İstanbul'un tek başına aday olması halinde AB üyesi olabileceğini açıklamıştır. Yugoslavya modelinin bundan daha açık itirafı olamaz. AB'nin ileri sürdüğü dayatmalar arasında, Türkiye'deki etnik ve dinsel ayrılıkları körükleyen koşullar birinci sırayı işgal etmektedir.

Son zamanlarda, bir yandan Alevilerin Müslüman olmadıkları ve Şamanizm'in uzantısı olan ayrı bir dinin mensubu oldukları safsatası yaygınlaştırılarak Muhammet-Ali birlikteliği üzerinde yükselmiş bulunan Alevi inancı ve edebiyatı yok sayılmak istenmektedir. Diğer yandan da Kürtlerin Yahudilerle aynı ırktan olduklarına dair birtakım ırkçı faşist açıklamalarla zihinler bulandırılmaya çalışılmaktadır.

Vaktiyle İsmet Paşa, Lozan'da, savaştan yeni çıkmış ve bugünkünden çok daha yoksul bir ülkenin temsilcisi olmasına rağmen, çok çetin bir mücadele vermeyi başarabilmişti. Bugün Avrupa karşısında niçin aynı kişilikli politikayı sürdüremiyoruz?

Bir kere daha görülmektedir ki bağımsız ve kişilikli bir dış politika, ona uygun bir ekonomik ve sosyal yapılanma temelinde biçimlenebilir ve gerçekleştirilebilir. Kemalist dönemin dış politikası, Kemalist halkçı ve devletçi bir toplumsal temel üzerinde, kimseye avuç açmadan sürdürülen bir gelişme sayesinde sağlanabilmişti.

Ne yazıktır ki bugün ana muhalefeti temsil edenler de, bu konularda iktidardakilerden farklı bir tutum sergileyebilmiş değillerdir.

MİLLİYETÇİLİK

Atatürk'e göre Türk milleti kavramı, kafatası ölçülerinin belirlediği bir birliği ifade etmez. Esasen, Türk sözcüğü Batı dünyasında da, özellikle İtalyanlar tarafından (“Turco” olarak) belli bir ırkı değil, Osmanlı topraklarında yaşayan değişik etnik kökenlerden gelen insanları ifade etmek üzere kullanılmıştır.

Milleti oluşturan inanç ve amaç ortaklığıdır. Atatürk bunu, 1930 tarihli bir açıklamasında özlü bir biçimde “Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Türkiye halkına Türk Milleti denir” demek suretiyle ifade etmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması, 20. yüzyılın başında emperyalizme karşı kazanılmış bir büyük zaferin ürünü olan ve mazlum milletlerin kurtuluşu sürecinde ve evrensel düzeyde önem taşıyan bir tarihsel dönemeç oluşturmuştur. Bu zafer, değişik ırksal ve etnik kökenlerden gelen mazlumların birlikteliği sayesinde kazanılmıştır. Emperyalistler bunu çok iyi bildikleri içindir ki Sevr ile sağlayamadıkları – günümüzde Türkiye Cumhuriyeti'ni yıkmaya dönüşmüş bulunan – emellerini, öncelikle Türk milletini bölme tertiplerini hayata geçirerek gerçekleştirme yolunu yeğlemişlerdir.

Atatürk milliyetçiliği, özünde anti emperyalizm olarak da tanımlanabilir. Bu noktada, değişik vesilelerle ortaya koyduğu açıklamalarından özellikle iki tanesini nakletmek uygun olacaktır.

Bunlardan birincisi, 1 Aralık 1921'de Meclis'te yaptığı konuşmada yer alan sözlerde ifadesini bulmuştur:

“Efendiler, biz bu hakkımızı korumak, bağımsızlığımızı emin bulundurabilmek için heyeti umumiyemizce, heyeti milliyemizce bizi mahvetmek isteyen emperyalizme karşı ve bizi yutmak isteyen kapitalizme karşı heyeti milliyece mücahedeyi (savaşmayı) uygun gören bir doktrini takip eden insanlarız.”

Mustafa Kemal'in bu konudaki bir diğer önemli açıklaması, 13 Eylül 1920'de olarak TBMM'ne sunduğu “Halkçılık Programı” olarak anılan anayasa tasarısı metninde yer almaktadır:

“Türkiye Büyük Millet Meclisi hayat ve istiklalini kurtarmayı yegane ve mukaddes gaye bildiği halkı, emperyalizm ve kapitalizm tahakküm ve zulmünden kurtararak irade ve hakimiyetin gerçek sahibi kılmakla gayesine ulaşacağı inancındadır”.

Atatürkçülüğün, başka pek çok şeyin yanı sıra demokratikleşme demek olduğunu görmek istemeyen bazılarının, küreselleşen dünyada Atatürkçülükten vazgeçmenin demokratikleşme için gerekli olduğu safsatasını yaymaya çalıştıklarını görmekteyiz. Atatürkçülükten vazgeçip, Müslümanlığın emperyalizme teslim olmuş bir türü olan ve dolayısıyla, gerçekte Müslümanlıktan başka bir şey olan “ılımlı İslam”ı benimsememiz gerektiğini savunan CIA görevlisi Graham Fuller'in veya AB'ye girebilmemiz için Atatürkçülükten vazgeçmemiz gerektiğini ileri süren bazı AB yetkililerinin bu konudaki tavırları, Atatürk milliyetçiliği ile emperyalizm arasındaki çelişkinin somut tezahürleri olarak karşımıza çıkmaktadır.

ULUS DEVLETE YÖNELİK SALDIRILAR

“Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” ilkesine dayalı devletler döneminin sona erdirilmesi, onun yerine “egemenlik kayıtsız şartsız sermayenindir” anlayışına dayalı tek kutuplu bir dünyanın kurulması sürecine girilmiştir.

Ulus devleti ortadan kaldırma yönündeki dayatmaların, öncelikle, ulus devletin dayandığı ekonomik temellerin oyulması biçiminde gerçekleştirildiğine tanık olduk. Özelleştirme adı altında yapılanlar bu olmuştur. Bu arada, ulusal çıkarlar açısından en üst derecede önem taşıyan başka bazı ekonomik işletmeler yabancı kamu kuruluşları tarafından satın alınmış; böylece, bizim özelleştirdiğimiz ekonomik varlıkların başkaları tarafından kamulaştırılması gibi bir durum ortaya çıkmıştır.

301. maddenin kaldırılmasıyla devleti ve milleti alenen aşağılamanın suç olmaktan çıkarılması, ulus devlete karşı özelleştirmelerle başlayan saldırıların doğal uzantısı ve bütünleyicisi olarak karşımıza çıkmaktadır.

Özelleştirilecek işletmelerin önce zarar ettirilmeleri ve bunların toplumun sırtında birer kambur olarak gösterilmeleri sağlandıktan sonra satılmaları kural haline gelmiştir. Ulus devlete karşı yapılan saldırıların öncesinde de ulusal değerlerin yıpratılmasına yönelik uygulamaların sahnelendiğini biliyoruz.

İslamiyet'le terörizmi özdeşmiş gibi göstermekle yetinmemişler, Atatürk milliyetçiliğiyle ırkçılığı özdeşmiş gibi gösterme çabasına koyulmuşlardır. Atatürk milliyetçiliğinin asla ırkçılık olmadığını, gerçek bir uluslararası birlikteliğin temeli olduğunu UNESCO'dan Lenin'e kadar pek çok çevre ve kişi görmüştür; ama bizdeki bazıları aksini savunmakta direnmektedirler. Oysa her türlü kötülüğün sorumlusu olarak ırkçı anlamda Türk ve Türklük gibi bir kavramı göstermekle asıl ırkçılığı kendileri yapmaktadırlar. Bütün bunlar, küresel imparatorluğun egemen ideolojisiyle ulum içindeki çarpıtmaların sonucudur.

Emperyalizme karşı ilk başkaldırıyı gerçekleştirmiş olan bir ulusun evlatları bu oyuna düşmemelidir, düşmeyecektir!

“SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI” ÜZERİNE BAZI DÜŞÜNCELER

Öyle anlaşılıyor ki STK (sivil toplum kuruluşları) deyimi, bazı Batı dillerindeki NGO deyiminin karşılığı olarak kullanılmaktadır. NGO deyimi, İngilizce “hükümet dışı örgüt” anlamına gelen sözcüklerin baş harflerinden türetilmiştir. Niçin “hükümet dışı örgütler” yerine “sivil toplum kuruluşları” deyiminin kullanıldığı öteden beri zihnimi kurcalamıştır.

Üstelik bizim dilimizde bazı hükümet dışı yapılanmaları ifade etmek üzere “demokratik kitle örgütleri” deyimi de bulunmaktadır. Son zamanlarda onun da unutulmaya terk edilmiş olması ayrıca anlamlı görünmektedir.

Sivil toplum örgütleri deyiminin, ister istemez, toplumda asker ve sivil olmak üzere iki ayrı kesimin bulunduğu gerçeğine özel bir vurgu getirdiği açıktır. Oysa önemli olan asker-sivil ayırımı değildir. Önemli olan demokrat olmak veya olmamaktır.

Öte yandan, hükümet dışı olmanın, demokrat olmakla özdeş bir durum sayılması da yanlıştır. Böyle bir değerlendirme “devleti küçültme”, daha açık bir deyişle ulus devleti ortadan kaldırarak küresel imparatorluğu güçlendirme yönündeki planlarla mükemmelen örtüşen anarşistçe yaklaşımların desteği de sağlanmak suretiyle giderek yaygınlaştırılmaktadır.

12 Eylül'ün demokrasimizde ciddi yıkımlara yol açmış olduğu yadsınamaz. Ancak 12 Eylül'ün yalnızca ve istisnasız bir bütün olarak askerlerin eseri olduğu yargısının yanlışlığı da ortadadır. 12 Eylül dönemindeki demokrasi dışı uygulamalarda başrolleri oynamış olan bazı sivillerin isimlerini burada sıralamaya ne yer bulunabilir, ne de gerek vardır.

Asker vardır, değme sivilin olamayacağı kadar demokrat olmuştur, Atatürk gibi. Sivil vardır, değme askerin olamayacağı kadar demokrasi düşmanı olmuştur, Hitler gibi, Mussolini gibi.

Atatürk zamanında ülkemize sığınmış olan Alman bilim adamlarından Prof. Hirsch, 12 Eylül döneminde yazdığı YÖK'ü eleştiren bir yazısını “Her General, Atatürk değildir” cümlesiyle bitirmişti. Bu sözü bir başka cümleyle tamamlamak yanlış olmayacaktır: Her General, Kenan Evren değildir.

Sivil toplum örgütleri gibi bir sınıflandırma, günümüzün egemen eğilimlerine uygun düşen bir başka yanlışlığı da birlikte getirmektedir. Günümüzdeki moda, yerden mantar gibi biten birtakım vakıfları ve birtakım sözde tarikatları toplumsal ve siyasal yaşamın başlıca unsurları haline getirme yönündedir. Bunları sendikalar ve derneklerle birlikte gösteren ve fakat yurtsever, anti emperyalist askerleri dışlayan böyle bir sınıflandırmanın doğurduğu tehlikeyi görmemek elbette ki mümkün değildir.

Sonuç olarak, vatan şairimiz Tevfik Fikret'in şu dizelerini anımsayalım:

“Zulmün topu var, güllesi var kal'ası varsa

Hakkın da bükülmez kolu dönmez yüzü vardır”.

Bugün için karşımıza farklı silahlarla, dolarla, avroyla dikilmiş bulunuyorlar. Dolara ve Avroya karşı savaşı da kazanmak zorundayız, kazanacağız!

BÖLÜNME KİMİN YARARINA?

Yanlışlık, karşı karşıya bulunduğumuz sorunun “Kürt sorunu” olarak tanımlanmasıyla başlıyor. Sorun böyle tanımlanınca, ortada ülkemizin güneydoğusunda yaşayan bazı yurttaşlarımızın etnik ve ırksal özellikleriyle ilgili bazı taleplerinden kaynaklanan bir bölünme ve ayrılıkçılık hareketinin bulunduğu yanılgısına kapılmak kolaylaşıyor. Bu yurttaşlarımız, herhangi bir etnik veya ırksal ayrıma tabi tutulmaksızın kız alıp kız verdikleri, cumhurbaşkanlığı dahil her türlü konuma ulaşabildikleri bu ülkede niçin sorun oluştursunlar? Sorunun asıl kaynağı ve özü, emperyalizmin, malum “böl ve yönet” politikasının örneklerinden birini daha gerçekleştirme yolunda, bazı ırkçı eğilimleri kışkırtarak emellerine alet etme çabasıyla ilgilidir.

Çok açıktır ki ülkemizde var olan bölgeler arası gelir adaletsizliği, bölücülük eğilimlerine ortam oluşturan ciddi bir sorun oluşturmaktadır.

Genel anlamda gelir adaletsizliği sorununun bir parçası olan bölgeler arası gelir adaletsizliğinin temel nedeni, kapitalist piyasa ekonomisinin başıboş işleyişidir. Zengini daha zengin, yoksulu daha yoksul yapma eğilimi, serbest piyasa denilen nizamın doğasında mevcuttur.

Günümüzde tırmanışa geçmiş olan neoliberal ideolojinin temsilcileri, hedeflerini “daha az devlet ve daha çok özel teşebbüs” olarak belirlemektedirler. Bu, onların sosyal devlete karşı başlattıkları “cihat”ın ve 19. yüzyıl vahşi kapitalizmini diriltme çabalarının ifadesidir. 26-28 Ekim 2007 tarihlerinde Diyarbakır'da toplanan DTP Kongresi'nin sonuç bildirgesinde de bu amaçla tamı tamına örtüşen bir sloganın benimsendiğini görmekteyiz. DTP'liler “daha az devlet, daha çok toplum” sloganını yeğlemişlerdir. Bunun gerçek hayattaki anlamı “daha az devlet, daha çok uluslararası sermaye” veya “daha az ulus devlet, daha çok küresel devlet” demektir.

DTP bildirgesinde “daha az devlet” sloganının “az yasak, çok özgürlük” sloganıyla eşlendirildiği görülüyor. Bunun da küresel sermayenin sömürü özgürlüğü önündeki son engellerin de kaldırılmasını istemekten başka bir anlamı olamaz. Bu sayede Güneydoğu'nun suyu ve Ortadoğu'nun petrolü üzerindeki sömürünün sınırsızlaştırılması sağlanabilecektir. Eğer amaçlanan, halkın özgürlüğü ve halkın üzerindeki yasakların kaldırılması olsaydı, öncelikle Güneydoğu'daki ağalık düzenine son verilmesinin akla gelmesi gerekirdi. Bunun yolu da bellidir, öncelikle köklü bir toprak reformunun gerçekleştirilmesidir. 21. yüzyılda, ülkemizin bu bölgesinde sürmekte olan çağdaş köleliğe, üzerinde yaşadığı topraklarla birlikte alınıp satılan insanların dramına ancak bu yolla son verilebilir. Oysa DTP bildirgesinde toprak reformundan bahseden tek bir satıra rastlanmamaktadır.

Ülkemizin güneydoğusunda yaygın bir işsizliğin ve derin bir yoksulluğun hüküm sürdüğünü kimse inkar edemez. İşsizlik ve yoksulluk ülkenin bütünü açısından giderek büyüyen ciddi bir sorundur. Ancak kaynağı bambaşka alanlarda bulunan bu sorunları, ırkçı bir açıklamaya tabi tutmak ve Türklerin Kürtleri sömürdüğü gibi teoriler icat etmek sorunu büsbütün anlaşılmaz kılmakta; tarih boyunca değişik ülkelerde defalarca görüldüğü üzere, ırkçılık bir kere daha ekonomik sistemin özünden kaynaklanan ayıbı örten bir incir yaprağı gibi işlev görmektedir. Kürt kökenli yurttaşlarımız arasında çok yoksullar olduğu gibi çok zenginler de vardır. Unutmayalım ki eski Cumhurbaşkanı Özal, çok ünlenmiş olan “Tanrı zenginleri sever” sözünü Kürt kökenli çok zengin bir iş adamının yatıyla gezintideyken söylemiştir.

12 Eylül döneminde insanların anadillerinin yasaklanması, ülkenin bütünde olduğu gibi Diyarbakır hapishanelerinde uygulanan insanlık dışı muameleler, PKK'nın doğuşuna ortam hazırlayan başlıca nedenleri oluşturmuştur. Bütün bu olup bitenlerin sorumluluğunu, Türkiye Cumhuriyeti'nin varlığına ve onun temelinde yatan Atatürkçülüğe yüklemeye kalkışmak, çok vahim bir yanlışlık olarak karşımıza çıkmaktadır. 12 Eylülcüler, Atatürkçülükle taban tabana zıt bir misyonu yerine getirmişlerdir.

Öyle görünüyor ki bölünme hayallerinin gerçekleşmesi halinde güneydoğumuzda yaşayan yurttaşlarımızın karşılaşacağı felaketler, yalnızca bazı maddi ve ekonomik kayıplardan ibaret kalmayacaktır. Komşusu Araplarla kanlı bıçaklı duruma düşürülmüş, Türkiye ile bağlarını koparmış bir kukla devlete kaderini teslim etmiş olanların uğrayacağı kayıplar, salt maddi ölçülerle açıklanamaz. Etrafta intikam ve çıkar tutkusuyla yanıp tutuşan kurtlar kol gezmektedir. Bizzat Hırant Dink'in öldürülmeden kısa bir süre önce Malatya'da yaptığı konuşmada işaret ettiği üzere, Atlantik ötesinden gelmiş olanların oyunlarının aleti olmanın bedeli, çok ağır sonuçlar doğurabilir ve bu durumda dost bir komşu aramak boşuna olabilir.

Acaba ASALA ile PKK arasında zaman zaman kurulmuş olan işbirliğine bakarak Ermenilerin Kürtlerle dost olduğu ve bu ilişkinin kurgulanmakta olan kukla devletin geleceği açısından önem taşıdığı söylenebilir mi? Enmenistan'ın bu konudaki gerçek tavrı pek gizlenmiyor. Fransızların ünlü Le Monde gazetesinin 2005 yılının Nisan ayı ortalarında yayınlanan ekinde, Claire Moudian isimli Ermeni asıllı olduğu anlaşılan bir yazar, Ermenilere karşı uygulandığı ileri sürülen sözde soykırımın asıl faillerinin Kürtler olduğunu yazmıştır. Böyle bir bakış açısının sonuçlarının ne olacağını kestirmek zor olmasa gerek.

4 Mart 1999 tarihinde International Herald Tribune'de çıkan bir yazı, bu açıdan çok düşündürücü olması gereken acı bir olayı gözler önüne sermiştir. Yazıda yer alan habere göre, Azerbaycan-Ermenistan savaşı sırasında, Yukarı Karabağ'da Kelbecer'de doğup büyümüş olan Kürtler, Ermeniler tarafından tam bir etnik temizliğe uğratılmışlardır.

Güneydoğumuzdaki yurttaşlarımızı karanlık bir geleceğe mahkum etmek amacıyla yaygınlaştırılmak istenen safsatalardan biri de Kürtlerin Yahudilerle akraba oldukları iddiasıdır. Böylece, yeni akrabalar keşfetmiş olacak bazı yurttaşlarımızın bin yıllık kardeşleriyle bağlarını daha kolay koparmalarının sağlanacağını umuyor olabilirler. İçeride Soros desteğiyle yaşayan vakıflardan birinin de bu safsataya hizmet eden sözde bilimsel etkinlikler düzenlemesi, ayrıca anlamlıdır.

Yapılması gereken Türkiye'yi bir bütün olarak yoksullaştıran ve dengesizleştiren küresel dayatmalara karşı omuz omuza vererek direnmek olması gerekirken, bu dayatmaların arkasındaki güçlerin oyunlarına alet olmanın anlaşılır bir tarafı bulunmamaktadır.

Karşı karşıya bulunduğumuz sorun, Yugoslavya'da, Irak'ta sergilenen bu oyunun, Türkiye'de tutup tutmayacağıdır. Öyle anlaşılıyor ki onlar, güneydoğumuzdaki yurttaşlarımızın İngilizlere maşalık etmiş bulunan Şeyh Sait'in çocukları olduğunu sanmaktadırlar. Yanılıyorlar. Güneydoğumuzdaki yurttaşlarımız, Atatürk'le birlikte emperyalizme karşı göğsünü etmiş olan Tuncelili Diyab Ağa'nın torunlarıdır.

KÜÇÜLEN FRANSA-KÜÇÜLEN AYDINLAR

Fransa'nın önceki cumhurbaşkanı Chirac'ın 2006 yılında gerçekleştirdiği Ermenistan gezisi, bilinen bazı gerçekleri çarpıcı bir biçimde ve yeniden ortaya koydu. Bir kere daha görüldü ki Fransa, sömürgeci geçmişinden gelen geleneksel “böl yönet” taktiğini terk etmiş değildir ve bu uğurda kendisinin gırtlağına kadar gömülü olduğu bazı günahların benzerlerini başkalarına yamama konusundaki pervasızlığını sürdürmektedir.

Basına yansıyan haberlerden anlaşıldığına göre, Chirac, Türkiye'nin AB'ye girebilmesi için sözde soykırımı kabul etmesi gerektiğine dair görüşlerini tekrarlamıştır.

Oysa tarihsel gerçeklere birazcık tarafsızlıkla göz atabilen herkes bilmektedir ki Türklerin ana unsurunu oluşturdukları Osmanlı İmparatorluğu döneminde Ermeniler, asla ayrıma tabi tutulmamışlar, tam tersine, başta dışişleri olmak üzere, devlet yönetiminde, bürokraside ve sanat gibi değişik alanlarda en itibarlı konumlara ulaşabilmişlerdir. Ermenilerle Türkler arasındaki güvensizlik, Birinci Dünya Savaşı döneminde emperyalist kışkırtmalar dolayısıyla tahrik olmuş, emperyalist merkezlerin sözcülerinin “soykırım” dedikleri olaylar, bu merkezlerin o dönemdeki marifetlerinin ürünü olarak ortaya çıkmıştır.

Chirac, Ermenistan ziyareti sırasında yaptığı açıklamada “ülkeler hatalarını ve dramlarını kabul ederek büyürler” demiştir. Onun bu sözlerinin ışığında bir değerlendirme yapacak olursak, Fransa'nın bugün büyümek değil küçülmek yolunda olduğu sonucuna varmamız kaçınılmazdır. Çünkü Fransa, sömürgeci geçmişinden dolayı özür dilemek bir yana, 23 Şubat 2005 tarihinde, okullarda sömürgeci atalarına şükranlarının ifadesi olan ve sömürgeciliği övmeyi zorunlu kılan bir yasa kabul etmiştir. Anılan yasanın, uyanan tepkiler dolayısıyla 15 Şubat 2006'da kısmen değiştirilen ve fakat Chirac tarafından sonuna kadar savunulan 4. maddesinin ilk biçimine göre “Üniversite araştırma programları, Fransa'nın denizaşırı ülkelerdeki, özellikle Kuzey Afrika'daki mevcudiyetinin tarihine layık olduğu önemi tanıyacaktır. Okullarda uygulanan eğitim programları, Fransa'nın denizaşırı ülkelerdeki, özellikle Kuzey Afrika'daki mevcudiyetinin öncelikle olumlu yönünü kabul edecek ve Fransız ordusunun savaşçılarının tarihine ve bu ülkelerin topraklarındaki özverilerine hat ettikleri seçkin yeri tanıyacaktır”.

Yapılan değişiklikle yukarıdaki ifadenin yalnızca ikinci cümlesi yürürlükten kalkmıştır. Yasa, özü itibarıyla varlığını sürdürmektedir.

Bizim ülkemizde neredeyse mikroskopla azınlık arayarak ayrılıkları büyütme çabası içinde olan Fransa, ülkesinde azınlık bulunduğunu kabul etmez. Fransa'da, dil, din ve ırk temel alınarak istatistik araştırması yapmak yasaktır.

Öyle anlaşılıyor ki Fransa'nın yarım kalmış emperyalist emellerinin tatmini yolunda sahte düşmanlar ve sahte çelişkiler yaratmaktan medet umması, geniş yurttaş kesimlerinin, özellikle göçmenlerden oluşan değişik etnik grupların ve bu arada Ermeni kökenlilerin ağırlaşan sorunlarını çözmekte giderek yetersiz kalmasıyla bağlantılıdır. Ermeniler için icat edilen düşman bellidir. Ermenilere düşman olarak Türkleri gösterdikleri ölçüde sömürüye dayalı düzenlerinin dokunulmazlığını korumuş olacaklardır.

Türkiye ve Ermenistan arasındaki gerginliği körükleyen yalnızca Fransa ve diaspora da değildir. Bizim kendi içimizde de bu işin gönüllüleri vardır ve bunların başında gelen ismin Orhan Pamuk olduğunu söylemek yanlış olamayacaktır.

Orhan Pamuk ciddi edebiyatçılar tarafından, kitaplarının sanatsal değeri tartışmalı olan ve bu arada, intihal suçu işlemiş birisi olarak bilinir. Dostoyevski'nin temalarını aynen kullandığı yazılmıştır. Bu arada, Ahmet Yıldız, Edebiyat ve Eleştiri'nin Mart-Nisan 1996 tarihli 24. sayısında “Roman Yazma Teknikleri İçin Bir İbret Belgesi” başlıkla yazısında bu durumu ayrıntılarıyla açıklamıştır.

Yıldız'ın verdiği örneklerden açıkça anlaşılmaktadır ki Pamuk'un Beyaz Kale isimli kitabının önemli bazı bölümleri, Pedro isimli bir yazarın Zorunlu İstanbul Seyahati isimli kitabından bire bir alınmıştır. Pamuk, kitabının 15. baskısı yapılıncaya kadar yararlandığı kaynak kitaplar listesinde bu kitabı zikretmemiştir.

Göz ardı edilmemesi gereken bu ve buna benzer tespitlerin varlığına karşın Pamuk'a 2006 edebiyat ödülünün verilmiş olması anlamlıdır. Besbelli ki Pamuk, Nobel'den ziyade Türklerin öldürdüğü Ermeni ve Kürt nüfusunun sayısı konusundaki açık artırmayı kazanmıştır. Pamuk, hiçbir kanıta ve belgeye dayanmaksızın Türklerin 1 milyon Ermeniyi ve 30 bin Kürdü öldürdüğünü söyleyebilmiştir.

Bu arada, büyük ozanımız Nazım Hikmet'e Nobel Ödülü verilmesinin hiç gündeme gelmemiş olması düşündürücüdür. Artık iyice anlaşılmaktadır ki eğer Nazım Hikmet, bazılarının iddia ettikleri gibi gerçekten “vatan haini” olsaydı, kendisine Nobel Ödülü çoktan verilmiş olurdu.

Son olarak belki belirtmek gerekir ki bu küresel oyunda, sonuçta Fransa da basit bir piyondur. Asıl belirleyici unsurun ne olduğu konusunda anlamlı bir işaret, ülkemize son gelişinde Galatasaray Lisesi'nin bahçesinde verdiği konferansta Orhan Pamuk'u övgüyle anmış olan Bush tarafından verilmiş gibidir. Belli bir rol dağılımının gereği olarak şu veya bu görünümde ortaya çıkan aktörlerin varlığına rağmen, ülkemize yönelik değişik türden saldırıların temelinde küresel imparatorluğun ve onun ana unsurunu oluşturan Amerikan emperyalizminin bulunduğu unutulmamalıdır.

Batı'nın aydınlık yüzünün yüze vurduğu dönüm noktalarından birisini oluşturan 1789 Fransız Devrimi'nin ortaya çıkardığı “özgürlük, eşitlik, kardeşlik” ve “zulme karşı direnme hakkı” gibi değerler, aynı zamanda, yüzlerce yıllık Anadolu hümanizması üzerinde yükselmiş bulunan Atatürkçülüğün geçmişten günümüze taşıdığı ve özünde barındırdığı değerlerdir. Batı'nın karanlık yüzünün günümüzdeki temsilcilerini çileden çıkartan da budur.

İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde emperyalizm bayrağını İngiltere'den devralmış olan ABD, Avrupa'daki sosyalist partileri ve sendikaları ehlileştirmek, zayıflatmak, parçalamak ve gerektiğinde iktidarlarına son vermek bakımından önemli başarılar elde etti. Bu arada, Türkiye ve Yunanistan gibi işçi sınıfının yeni yeni doğmakta olduğu ülkelerde de kendi meşrebine uygun düşen sendikal ve siyasal oluşumların biçimlenmesi için büyük çaba sarf etti.

ULUSAL DİP DALGANIN KÜRESEL BOYUTLARI

Bir “dip dalga”nın yükselmekte olduğunu haber veren Attila İlhan, bunun öncesinde bir alçalma sürecinin yaşanmış olduğu konusu üzerinde de çok durmuştu. Bu açıdan, İkinci Dünya Savaşı sonrasının – daha açık bir tespitle – 1946 yılının belirgin bir dönüm noktası oluşturduğunda kuşku yok. Atatürkçülükten kopuşun o tarihte başladığına dair sayısız kanıtlar bulunup gösterilebilir ve bu yapılmıştır da. İrticanın hortlamaya başlaması, Köy Enstitüleri'nin kapatılması yönündeki ilk adımların atılması ve ülkenin ABD nüfusuna açık hale gelmeye başlaması gibi gelişmelerin, o dönemde ortaya çıkmaya başladığı çok söylendi.

Nitekim 1939 yılında patlak veren bazı gericilik olaylarından hareketle görüşlerini dile getiren Nadir Nadi, şunları yazmaktadır:

“Atatürk'ün ölümünden sonra bir yılan gibi yurdumuzu belinden sarmaya başlayan gericilik akımının başlangıcı. Bugünkü genç kuşaklar, gericiliğin bizde demokrasi ile beraber, oy avcılığı yüzünden geldiğini sanırlar. Fakat gericilik yılanını ilk gıdıklayan parmak hareketleri, ona saklandığı delikten baş çıkarma olanaklarını sağlayan ilk davranışlar, Atatürk'ü kaybedişimizin daha birinci yılında, tek parti döneminde görülmeye başlanmıştır. Doğrudan doğruya iktidara ve yönetim kadrosuna hakim olan değişik bir zihniyeti belirliyordu.”

İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde meydana gelen bu çok geniş kapsamlı dönüşümün anlamı, emperyalizmin yeryüzünün önemli bir bölümündeki hegemonyasının derinleşmesidir. Bu gelişmelerin Türkiye'deki yansıması Türkiye'nin demokratikleşmesi veya çok partili hayata girmesi değildir; tam tersine, Türkiye'deki demokrasi yolunda atılmak istenen adımları yörüngesinden saptıran, tek bacaklılaştıran ve Türkiye'yi tam bağımsızlıkçı Kemalist çizgiden koparan gelişmelerin nedenleri, bu evrensel boyutlu dönüşüm içinde aranmalıdır.

Kuşku yok ki bizde yükselmekte olan dip dalga da bu küresel uyanışın önemli bir bütünleyicisi olarak tarih içindeki yerini almaktadır. Bütün bu gelişmelere öncülük etmiş olan Gazi'nin ülkesine yakışan da budur.

MİTİNGLER VE TOPLUMSAL HAKLAR

14 Nisan'da Tandoğan mitingi ile başlayan gelişmeler, düzenleyicilerin bile önceden kestirmeleri mümkün olmayan boyutlara ulaştı; tahminleri aşan sonuçlar doğurdu. Sanki uzun süre kapalı kalmış bir kabın kapağı açılmış, içinde mevcut olan tazyikli birikim ansızın ortaya çıkmıştı.

Ankara, İstanbul, İzmir başta olmak üzere değişik kentlerin meydanlarını dolduran milyonlar, bir şeyleri derinden sarstılar. Özellikle, medyanın küresel egemenlerin güdümündeki faaliyet gösteren geniş bir bölümü, adeta şaşkına döndü. Yıllardır halkın varlığını ve bağımsız gücünü hesaba katmayan ve her şeyi ellerinde tuttukları basın yayın organlarının bombardımanı ile kendi keyiflerince yönlendirebileceklerine ve sonuca bağlayabileceklerine kendi kendilerini inandırmış olan bu kesimler, unuttukları bir şeyin bulunduğunu gördüler. Meydanlara dolup taşan yığınlar, herkesin duyabileceği bir güçle “Biz varız!” diye bağırdılar.

Bu gelişmelerden rahatsız olanlar, büyük bir çığın altında ezilme tehlikesiyle karşı karşıya kalmışçasına hızla değişik çareler peşinde koşmaya koyuldular.

Bu açıdan bakıldığında, laiklikle dindarlık arasında bir karşıtlık varmış gibi yanlış ve temelsiz bir anlayışla sürdürülen malum tartışmaların yaygınlaştırılmasında özel bir memnunluk duymakta oldukları da görülebilir. Unutulmamalıdır ki toplumsal muhalefeti, istismara açık bir laiklik anlayışına hapseden yaklaşımlar, hemen her dönemde, asıl sorunların üstünün örtülmesini kolaylaştıran fırsatlar sağlamıştır.

Asıl sorun, tüm sorunların çözümünü mümkün kılacak yolda temel oluşturacak olan toplumsal dönüşümlerin sağlanmasıdır. Temel hak ve özgürlükler, bunların kullanımını mümkün kılacak olan toplumsal koşulların sağlanması ölçüsünde anlam kazanırlar.

KAYNAKÇA

YENİ ORTAÇAĞ

Prof. Dr. Alpaslan Işıklı (TÜMÖD ‘Tüm Öğretim Elemanları Derneği Genel Başkanı’ , Atatürkçü Düşünce Genel Yönetim Kurulu Üyesi)

2. Baskı: Temmuz 2009-İMGE Kitabevi Yayınları